Opinie

‘Diverse representatie is nog te vaak een zoethoudertje’

De serie Pose biedt trans en queer acteurs een eigenzinnig podium, maar volgens Linda Duits is Netflix niet echt gecommitteerd aan progressieve politiek en positieve verbeelding.

Billy Porter speelt de rol van Pray Tell in Pose. Beeld AP

Het is de lente van 1990 en Vogue beklimt de hitlijsten. Een enorme erkenning voor zwarte en latino dragqueens en transgender mensen in New York. Voguen is immers ontstaan in hun ballrooms. Deze geschiedschrijving wordt mooi verbeeld in de recente serie Pose. Ook nu hopen trans en queer mensen dat representatie zal leiden tot acceptatie. In de jaren negentig bleef die echter uit. Beter verwachten we ook in 2020 niet te veel van populaire cultuur als grote gelijkmaker.

“Nu zullen we mainstream worden,” zegt het personage Blanca optimistisch. Zij is de ‘moeder’ van het huis Evangelista, een zelfverkozen familie van dansers, drags en andere performers. In seizoen twee van Pose (van het Amerikaanse FX, hier te zien op Netflix) vormt Vogue de rode draad.

Dankzij Madonna’s hit willen witte huisvrouwen ook op de dansvloer poseren. Ze betalen Blanca’s ‘kinderen’ grof geld om de pasjes onder de knie te krijgen. De ballroomdansers dromen ervan met Madonna op tour te gaan. Ook Blanca’s dochter Angel ziet haar kansen keren. Ze wordt aangenomen bij een modellenbureau. Daar houdt ze haar trans achtergrond weliswaar verborgen, maar het telt als dikke winst dat haar gezicht in campagnes is te zien.

Seizoen twee verbeeldt een verwachting over representatie die ook nu sterk speelt. We moeten meer mensen van kleur zien op televisie, meer lichaamsvariëteit in tijdschriften, meer mensen met een handicap op sociale media. Representatie zou niet alleen een voorwaarde maar ook een garantie voor verandering zijn.

Uitdaging van de macht

Representatie is inderdaad belangrijk is voor identiteitsvorming en zelfacceptatie. Zichtbaarheid is bovendien leven: groepen die er in de media niet mogen zijn, zijn extra kwetsbaar in de samenleving. Die onzichtbaarheid maakt vatbaar voor psychische problemen, suïcidale gedachten, en geestelijk en fysiek geweld.

Pose representeert niet-witte, niet-gender­normatieve mensen op een manier die we niet eerder zagen. Bovendien worden de rollen gespeeld door acteurs die openlijk queer en/of trans zijn. Doorgaans gaan zulke rollen naar cisgender/hetero acteurs, die daar ook nog eens veel lof voor oogsten – alsof het ontzettend knap is om iemand met een andere seksuele of genderoriëntatie te spelen. Maar representatie is geen heilige graal. Sterker nog, het kan ook een manier zijn om subculturen onschadelijk te maken. Dat is de stelling van Dick Hebdige, die in 1979 het standaardwerk over subculturen en stijl publiceerde.

Een spectaculaire subcultuur is een uitdrukking van verboden inhoud in verboden vorm. ‘Het zijn schendende uitingen, en ze worden vaak en veelzeggend gezien als ‘onnatuurlijk’’ schrijft Hebdige. Hij heeft het dan over de muziekculturen van het naoorlogse Groot-­Brittannië, maar zijn woorden zijn ook van ­toepasbaar op de ballroomcultuur. Drag is een transgressie van gendernormen en gedrags­codes, en is daarmee een uitdaging van de macht zoals punk dat ook was.

Die macht kan een dergelijke uitdaging pogen te onderdrukken, maar overschrijdingen kunnen ook worden ingelijfd, bijvoorbeeld door de muziek en kleding om te vormen tot massa-waar. Als het bij de H&M ligt, is het niet meer tegendraads.

Pink dollar

Dat is wat Madonna heeft gedaan voor voguen – vast en zeker onbedoeld. Vogue was niet langer een ondergrondse stijl, een verwoording van anders-zijn en van gemeenschap, maar chic en trendy. En toen die trend voorbij was, waren de oorspronkelijke beoefenaars nog steeds arm en achtergesteld.

Inlijving snijdt aan twee kanten. De groep wordt getemd, maar er vindt ook normalisatie plaats. Dat laatste kan een streven zijn: Blanca wil graag uit de schaduw stappen. Maar vogue en ballroom bleken in werkelijkheid slechts

een noviteit, die – hoewel het nummer een klassieker is – het grote publiek maar kortstondig konden boeien.

Met de versnippering van de media wordt het steeds moeilijker dat grote publiek te bereiken. Streamingdiensten als Netflix zetten bovendien expres in op nichemarkten. Ze maken series zoals Atypical omdat ze weten dat groepen die zich slecht gerepresenteerd voelen, razendenthousiast zijn als ze wel goed in beeld komen. Dat leidt tot gratis promotie bij de koffieautomaat en op sociale media. Omdat een digitale dienst veel ruimte heeft en omdat er geld valt te verdienen aan de ‘pink dollar’, is diverse content een slimme strategie om abonnementen te verkopen.

We zien nu een ongekende toename van bi+ en genderqueer personages, maar die bedienen een gefragmenteerd publiek. In mijn roze bubbel kijkt iedereen naar RuPaul’s Drag Race en Queer Eye, maar onder mijn studenten media en cultuur waren het er vijf van de honderd­vijftig.

Die series kunnen trouwens net zo makkelijk van ons afgepakt worden. Sense8 werd haastig beëindigd. De pink dollar was al binnen en Netflix is niet werkelijk gecommitteerd aan progressieve politiek en positieve verbeelding.

Roaring twenties

Onlangs vroeg ik mediawetenschapper Joke Hermes hoe zij het belang van representatie ziet. In plaats van in te gaan op media-inhoud, begon zij over de gebruikers. “Meisjes en vrouwen kijken alles,” zei ze, “en jongens leren dat sommige dingen alleen voor wijven zijn.”

We zien dat terug in de oorlog die woedt onder Star Wars-fans. Hoe meer vrouwelijke helden, hoe meer mannen afhaken.

Er komt een nieuw decennium aan. Het gaan roaring twenties worden voor identiteitspolitiek. Gemarginaliseerde groepen zullen vieren dat ze meer te zien zijn. Maar zolang die zichtbaarheid er vooral bij de eigen groep is en slechts doordringt tot de mainstream als modegril, is diverse representatie een weinig zaligmakend zoethoudertje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden