Johan FretzBeeld Artur Krynicki

Dit winstfetisjisme is niet langer toereikend

PlusJohan Fretz

Allereerst excuses. Ik schreef vorige week over zwanen en dolfijnen die zouden zijn opgedoken in de grachten van Venetië. Maar dat was fake news, ontdekte ik daarna. Ik had het nog wel zo braaf gecheckt, maar ik was er dus toch ingetuind. Het spijt me. Jezelf even ongegeneerd verliezen in sentiment wordt meestal afgestraft. Nu de zwanen en dolfijnen naar fabeltjesland waren verwezen, vroeg ik me af wat er overbleef van mijn wens om deze bizarre crisistijd aan te grijpen voor grondige en collectieve herbezinning.

Hoe ziet dat mogelijke nieuwe begin er eigenlijk uit? Niet dat de wens op niets is gebaseerd: je moet wel blind of moedwillig cynisch zijn als je niet ziet hoe bij talloze mensen de bereidheid ontstaat om elkaar, ook op afstand, te hulp te schieten. Maar tegenover de hartverwarmende gebaren staat ook een hoop harteloosheid en proletengedrag.

Vastgoedmagnaten hebben jarenlang de vruchten geplukt van een obsceen groeiende bubbel en er vrolijk aan bijgedragen dat de stad praktisch onbetaalbaar is geworden voor de niet-rijken. Ze zijn er medeverantwoordelijk voor dat de mensen die nu levens staan te redden in ziekenhuizen en degenen die voor hun kinderen de opvang verzorgen, hier nauwelijks meer kunnen wonen. Met absurde huurverhogingen hebben ze kleine winkeliers en ondernemers overal uit de straten verdreven.

En nu kunnen deze gulzige patjepeeërs eindelijk eens iets terugdoen voor de samenleving, en nog geven de meesten niet thuis. Coulance voor ploeterende ondernemers die hun omzet zien verdampen? Geen sprake van. Integendeel. In deze krant zegt een ondernemer over zijn onverbiddelijke huurbaas: “Ik zit vanwege eerdere afspraken op een vrij lage huur. Als hij mij er zo uitwerkt, kan hij de huur flink verhogen.” Je moet maar durven.

Natuurlijk: ook vastgoedmagnaten hebben lasten. Maar hoeveel vet op de botten heb je nodig voordat je bereid bent om enige maatschappelijke verantwoordelijkheid te dragen? Je zou toch ten minste de klappen gezamenlijk op kunnen vangen? Helaas. Het zit niet in hun dna en geen crisis die daar iets aan kan veranderen. Gelukkig hebben ze hun eigen privé-Kamerlid in Wybren van Haga, hun mede-huisjesmelker, die deze week meteen een motie indiende om de belangen van de verhuurders (van zichzelf dus) veilig te stellen.

Een stuitend gebrek aan opofferingsgezindheid trof je ook aan bij de Zwitserse farmagigant Roche. Die weigerde aanvankelijk het recept vrij te geven van de vloeistof die onmisbaar is voor de coronatesten die laboratoria doen met Rocheapparatuur. Die receptuur is hun brood, dat snappen wij. Maar nood breekt toch wet? In Jinek kwam Roche-directeur Esther de Rooij eerder deze week de imagoschade beperken, maar daarin school meteen de boosaardigheid: niet het hebben van een ethisch kompas, maar het wanhopig verhullen van het gebrek daaraan stond voorop. Gelukkig maakte Roche gisteren bekend dat het de receptuur alsnog wil delen.

Ik bekeek de Twitterheader van De Rooij eens: een afbeelding van Gandhi met de quote: ‘Be the change you want to see in the world’. Iets zei me dat Gandhi liever geen ambassadeur was geweest van Roche Pharma, maar ik begreep ook wel dat het te simpel was om alle schuld bij De Rooij te leggen. Zij is slechts een pion in een pervers systeem dat overduidelijk op zijn laatste benen loopt.

Deze crisis maakt glashelder dat dit systeem, van winstfetisjisme, obscene zelfverrijking en door- geslagen individualisme, niet langer toereikend is. Campagne voeren doe je in poëzie, regeren in proza. Dus, deze week dan maar concreet: een nieuw begin vereist in de eerste plaats een keiharde afrekening met deze inhalige kwaadaardigheid.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden