Opinie

‘Discussies over feiten gaan ons niet beschermen tegen kernwapens’

Activisten willen politici altijd ‘wakker schudden’, signaleert Karlijn Roex. Ook op het gebied van kernwapens. Maar: discussies over de feiten werken hier contraprodutief.

Vredesmonument de Atoombomkoepel in Hiroshima. Beeld AFP

De geur van zongedroogde ­takken en vers besproeid gras, het geluid van cicaden, en de energie van een onwrikbaar vredesvuur iets verderop. Een kleine, vochtige bries maakt de hoge augustustemperatuur draaglijk op een late ochtend in Hiroshima, augustus 2019. Een breeduit glimlachende vrouw van middelbare leeftijd reikt me een petitieformulier en pen aan. Voor de ‘nuclear ban’ – legt ze uit. Er hangt een activistische sfeer in deze springlevende post-nucleaire stad.

Ik keerde terug naar Nederland met een ­missie die me in contact bracht met May-May Meijer: voorzitter van Peace SOS. In december wees zij in Het Parool op de grote kans op een confrontatie tussen de kernwapenstaten. ­Donderdag bespreekt de parlementaire commissie Buitenlandse Zaken het Nederlandse kernwapenbeleid. Meijer riep in december de regering op een voorbeeld te stellen en de kernwapens het land uit te doen. Dat is een mooi streven.

Hoe helpt en belemmert de kennis over de dreiging de kernontwapening? Laat ik hiervoor putten uit inzichten van twee Duitse denkers uit de hoogtijdagen van de Koude Oorlog.

Gratis marketeers

We hebben te maken met een wankele, onvoorspelbare internationale diplomatieke orde, terwijl we worden omsingeld door steeds gevaarlijkere kernwapens. Dat beseft ons kabinet heel goed. Ze laat zich informeren door allerlei gezaghebbende onderzoeksinstituten en neemt hun taxaties serieus.

Toch hebben activisten een onverminderde honger om politici te informeren, ze ‘wakker te schudden’. Informatiegebrek is echter niet de verklaring voor het statelijke vastklampen aan de kernwapens. Het probleem is een irrationeel afschrikkingsdogma: een onwrikbaar geloof in afschrikking als superieure aanpak boven andere opties, die bij voorbaat als naïef worden weggeschoven.

Onze leiders alert maken is niet alleen ineffectief, maar zelfs contraproductief. Hoe meer we als activisten en experts blijven benadrukken hoe gevaarlijk de situatie is, hoe meer argumentatieve munitie onze regeringen hebben om vast te houden aan kernwapens – overigens met de beste bedoelingen.

Het grote dreigingsniveau van het nucleaire wereldtoneel zou ons immers geen andere optie bieden. De oorspronkelijke ambitie, kernontwapening, wordt opnieuw op de lange baan geschoven; realiseerbaar als het wereldtoneel ‘rustiger’ is. De veiligheid op korte termijn vereist afschrikking – zo redeneert het kabinet.

De beroemde Duitse socioloog Ulrich Beck zag dit patroon al eerder. In zijn nog steeds relevante boek Risk Society uit 1986 noemde hij de activisten de ‘gratis marketeers voor de afzetmarkten van Het Risico’. Het is allemaal prachtig voor degenen die handel drijven in de af­schrikkingsarsenalen. Zulke markten voeden zichzelf met de risico’s die ze zelf produceren, zo constateert Beck. Het risico aankaarten helpt vooral deze markten. Veel effectiever is desinvesteren: doe alleen zaken met bewuste banken en verzekeraars.

Mateloos en absurd

Wat is nog cynischer dan te denken dat vrede alleen kan worden gegarandeerd met maar liefst 13.890 kernwapens die hele steden of regio’s kunnen wegvagen? Dit is wat Peter Sloterdijk het ‘cynisme van de middelen’ noemde: ‘het lijden van de mens […] wordt als het ware een onvermijdelijke functie van de vooruitgang; lijden is strategie’.

Het ultieme goede wordt nagestreefd met kwade middelen. De kennis die wij aandragen, wordt door de cynische leiders omgezet in gemoderniseerde kernwapens. Afschrikwekkende nucleaire bewapening wordt gezien als rationeel en realistisch. Dat is absurd! Sloterdijk pleit daarom voor ‘kynisme’: een kritische filosofie die met ironie blootlegt hoe mateloos en absurd de moderne behoeften zijn.

Discussies over de feiten gaan ons dus niet redden. Wat we nodig hebben, zijn prikkelende morele uitingen die blijven hangen. Samen kunnen we bouwen aan een nieuw cultureel verhaal dat het potentiële gebruik van nucle­aire wapens wegduwt uit het nieuws: want het is absurd!

Karlijn Roex. Socioloog en schrijver op het gebied van risico-narratieven en voormalig onderzoeker van het Max Planck Instituut. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden