PlusRepubliek Amsterdam

Deze deuk in bastion erfpacht is elke cent waard

Ruben Koops Beeld Artur Krynicki
Ruben KoopsBeeld Artur Krynicki

Hoeveel ze er precies voor gekregen hebben weet ik niet. Maar het rapport over erfpacht dat onderzoekers van bureau Berenschot deze week in opdracht van de raad publiceerden, is elke euro waard. Zelden is een complex onderwerp zo helder en openhartig beschreven als in deze studie naar de positie van erfpachters ten opzichte van de gemeente. Je zou bijna hopen dat de samenvatting van het rapport: ‘Erfpacht in Amsterdam, een Gordiaanse knoop’ apart wordt uitgegeven en dat elke hypotheekadviseur in de stad een stapeltje exemplaren in z’n wachtkamer legt.

Het rapport legt duidelijk uit wat erfpacht is, hoe de tarieven berekend worden en waarom het vaak zo onrechtvaardig aanvoelt voor de erfpachters. De kern: erfpacht is een privaatrechtelijke aangelegenheid, waarin de gemeente en de erfpachter niet als overheid en burger, maar als uitgever en afnemer tegenover elkaar staan. Het rapport stipt aan dat de gemeente zich op het erfpachtdossier zeer commercieel gedraagt en het onderste uit de kan wil hebben, terwijl de erfpachters er bekaaid vanaf komen. De berekeningen van de gemeente zijn soms zo ontransparant dat de onderzoekers erfpacht een ‘risicovol financieel product’ noemen. Maar dan zonder de consumentenbescherming die daarbij hoort.

Net zo opmerkelijk als het Berenschotrapport was de reactie van de linkse partijen. Kort na de publicatie deze week noemden raadsleden Tiers Bakker (SP), Zeeger Ernsting (GroenLinks) en Tom Leenders (PvdA) de studie een ‘politiek rapport’. Volgens hen zijn de deskundigen veel te ver gegaan in hun onderzoek en hebben zij zich niet gehouden aan de onderzoeksvraag: hoe de consumentenbescherming van erfpachters verbeterd kan worden. Volgens Leenders staat er bovendien ‘niets wat we nog niet wisten’ in het rapport.

Deze verongelijkte reacties geven aan wat een voltreffer het rapport eigenlijk is in het bastion dat de afgelopen decennia is opgetrokken rond het erfpachtbeleid. Het rapport ‘politiek’ of ‘niets nieuws' noemen betekent blijkbaar dat deze linkse partijen weinig in te brengen hebben tegen de conclusies. Of omdat zij de inhoud liever onbesproken laten.

Dit moet bevreemdend overkomen bij de erfpachters. Elke pechvogel of verschoppeling van ver of dichtbij kan wat deze partijen betreft rekenen op de barmhartigheid en de rijkdom van de stad Amsterdam. Maar nu een rapport expliciet uitwijst dat tienduizenden stadsgenoten unfair behandeld worden door de gemeente, laten deze partijen zich van hun kille kant zien.

De schrikreactie bij GroenLinks, PvdA en SP komt volgens mij voort uit de angst dat dit rapport zich niet houdt aan het uitgangspunt dat de afgelopen jaren altijd van kracht was: de opbrengst van erfpacht voor de gemeente moet (op de korte termijn) gelijk blijven. Hoe het stelsel ook veranderd of verbeterd werd, het mocht niet ten koste gaan van de inkomsten.

Maar Berenschot stelt een aantal verbeteringen voor die, indien uitgevoerd, de inkomstenstroom wel in gevaar brengen. Zo analyseren de onderzoekers dat de gehanteerde risico-opslag en het canonpercentage te hoog zijn en adviseren zij om de hefboomwerking van het gebruikte rekenmodel, waardoor erfpacht elk jaar veel duurder wordt, te ‘elimineren’. De discussie die nu losbarst over dit soort financiële details, kan uiteindelijk een flinke deuk slaan in erfpacht als inkomstenbron.

Maar de dagen dat GroenLinks, PvdA en SP gezamenlijk het erfpachtbeleid konden bepalen zijn reeds lang voorbij. Er zijn ook andere partijen die dit rapport wel willen aangrijpen om na te denken over de positie van erfpachters. Zo vindt D66-raadslid Daniëlle de Jager dat het rapport op z’n minst een heropening van de voordelige overstapregeling rechtvaardigt, die op 8 januari 2020 is beëindigd. En met minder dan een jaar te gaan tot de gemeenteraadsverkiezingen kondigde ook VVD-raadslid Hala Naoum Néhmé alvast aan dat haar partij erfpacht goedkoper wil maken.

Zo bezien is erfpacht inderdaad weer politiek geworden. Maar wat zou het interessant zijn van om van de linkse partijen te horen hoe zij de toekomst van het stelsel voor zich zien.

Politiek verslaggever Ruben Koops belicht in ‘Republiek Amsterdam’ een politiek onderwerp uit de stad.

Reageren? r.koops@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden