Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Deugen is vooral handig voor wie het zich kan permitteren te deugen

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

CNN bericht: Russische soldaten stalen in Oekraïne trekkers ter waarde van 5 miljoen dollar. Ze konden via gps de trekkers volgen en... eenmaal op de plaats van bestemming ook uitzetten. Oorlogsbuit waardeloos. Tragisch en grappig tegelijkertijd. Intussen, zo valt te lezen, blijven de Russen andere spullen stelen.

Verbazingwekkend? Nee.

Zo is de mens.

Alle mensen?

Ik herinner me een foto van een gigantische meute die de Hitlergroet brengt. Eén held weigert. Uitzonderingen zijn er altijd. Wat zou ik toen hebben gedaan? Ik ben geen held.

Het boek van Rutger Bregman, De meeste mensen deugen, heb ik niet gelezen. De titel staat me te veel tegen, al zal het ongetwijfeld veel bemoedigende woorden bevatten en wetenschappelijk onderbouwd zijn. Ik vind ons (de mens) overbodige wezens, die juist door de constante overtreding van elke moraal probeert zin aan zijn zinloze leven te geven. Zonder kapmes om taboes te slechten, geen kunst. Geen beschaving. Geen vooruitgang, wat dat ook moge zijn. Deugen: ik denk dat de meeste nazi’s dachten dat ze deugden, de meeste communisten ook, ik vermoed dat zelfs de firma J.A. Topf und Söhne, de bouwers van de crematoria in de vernietigingskampen, vonden dat ze deugden.

Wat ligt daar? Het is het afgehakte hoofd dat op onze hoogstaande moraal moet zitten, maar hier ligt te rotten. De uitgewalste hersens ernaast.

In mijn vocabulaire is ‘deugen’ godzijdank een scheldwoord. Deugen is verworden tot een gebrek aan moed. Wij deugen, dus is het goed. Deugen is vooral handig voor wie het zich kan permitteren te deugen.

Ik hoor tot de niet-deugers. Ik, deugniet, leef in de wereld van misschien. Was ik een jonge Duitser uit een middenstandsmilieu in 1939, dan had ik in een Bierkeller in München misschien de Hitlergroet gebracht, was ik een Russische soldaat in 2022, dan had ik misschien een oud vrouwtje doodgeschoten omdat de generaal mij had verteld dat ze een nazi was. Elke handeling deugt namelijk op zeker moment. Wie worden later de zieken met stoornissen? Zij die meenden te deugen, maar iets hebben moeten doen wat niet deugde. Ik ken zulke lieden. Ze waren in Indië, in Korea, in Japan.

Ik trek me deze oorlog aan, niet omdat ik niet zeker weet wie hier de goeden en de slechten zijn, maar omdat ik besef dat soldaten aan beide zijden, zelfs als ze verkrachten, stelen of executeren, menen te deugen. Weet dat niemand het beste met je voorheeft!

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden