'Designers: kom met ideeën voor vluchtelingen'

Ontwerpers kunnen het leven van vluchtelingen iets minder onmenselijk maken, schrijft Richard van der Laken, oprichter en directeur van designconferentie What Design Can Do.

Het huisje dat de Ikea Foundation in samenwerking met vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft ontwikkeld voor gebruik in vluchtelingenkampen. Beeld IKEA
Het huisje dat de Ikea Foundation in samenwerking met vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft ontwikkeld voor gebruik in vluchtelingenkampen.Beeld IKEA

Onlangs was ik in Beiroet in het kader van een workshop waarin Libanese ontwerpers prangende maatschappelijke vraagstukken aanpakten. De vraag was hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van grote humanitaire problemen, niet in de laatste plaats die van vluchtelingen.

Het land en die waanzinnige stad aan de Middellandse Zee hebben decennia geleden onder de gekte in het Midden-Oosten. Nu staan ze voor nieuwe uitdagingen; op een bevolking van vier miljoen heeft Libanon te maken met anderhalf miljoen vluchtelingen uit de regio.

Dit is niet bepaald de context waarin in Nederland de discussie over vluchtelingen voert. Vorig jaar meldden zich hier 24.000 vluchtelingen. Als Libanon de maatstaf is, dan zou Nederland ongeveer zeven miljoen vluchtelingen moeten opvangen.

In de Nederlandse politiek wordt gesproken over 'opvang in de regio', 'meewerken aan uitzetting' en 'uitgeprocedeerde asielzoekers op straat zetten'. Dat is stoere Halbe Zijlstra-praat die heel ver weg staat van de ongelofelijke, dappere en hartverscheurende situatie waar Libanon voor staat. En dat is dan nog een 'veilig' land.

Technologische revolutie
De Europese politiek lost dit probleem niet op. Daarvoor zijn de electorale belangen van de partijen te divers, kijk naar de bed-, bad- en brooddiscussie.

In onze maatschappij voltrekt zich tegelijkertijd een technologische revolutie en sinds de crisis voelen heel veel mensen dat social, humanity en engagement niet alleen maar woorden zijn van een paar internationale hulporganisaties. Het gaat over ons. Bovendien, het vluchtelingenprobleem is te groot en te urgent om aan de politiek over te laten.

Zonder politieke ballast gebeuren er twee dingen: mensen gaan ondernemen en ze pakken de problemen aan. Als je die twee combineert, ontstaat er magie, ook wel bekend als maatschappelijk verantwoord ondernemen. In ontwerperskringen wordt het vaak de do it yourself- of do it together-aanpak genoemd.

Sheltersuit
De Nederlandse kunstenaar Jan Rothuizen doet het met een interactieve webdocumentaire over een kamp in Irak: Refugee Republic.
Andere Nederlanders helpen uitgeprocedeerde asielzoekers met Wij zijn hier en een groeiend aantal landgenoten helpt een vluchteling met een bed op zolder.

Flüchtelinge Willkommen in Duitsland bedenkt projecten waarmee buitenlanders worden geholpen een eigen plek te vinden. De Nederlandse modeontwerper Bas Timmer ontwikkelde een sheltersuit, een warm en regendicht pak dat ook als slaapzak dienst kan doen, dat hij gratis wil weggeven.

Maatschappelijk verantwoord ontwerpen en ondernemen is allang geen geitenharensokkenkwestie meer en ook geen pr-strategie om het imago op te poetsen. Het kledingmerk H&M doet serieus aan ecologische mode en de Ikea Foundation heeft samen met de vluchtingenorganisatie van de Verenigde Naties, de UNHCR, de innovatieve Better Shelter ontwikkeld. Het is een typische ontwerpoplossing, een huisje met een Ikea-achtige, verbluffende simpelheid, dat goedkoop en snel is in te zetten in rampgebieden.

Creatieven
Wat kunnen ontwerpers, of beter gezegd al die creatieven die onze wereld rijk is, bijdragen aan zo'n bijna ongrijpbaar complex en groot drama als het huidige vluchtelingenprobleem? Het zou misplaatst zijn te suggereren dat ontwerpers dat probleem gaan oplossen. Dat neemt niet weg dat ontwerpers heel veel kunnen doen. In de lange keten van gebeurtenissen die vluchtelingen ten deel vallen, kan de ontwerper bij elke schakel een rol spelen. Van onderdak in een tentenkamp tot acceptatie en integratie in een gastland. In al die fases is het mogelijk de situatie van de vluchtelingen minder inhumaan, dragelijker te maken.

Via deze weg wil ik daarom iedere zichzelf respecterende ontwerper oproepen 'iets' te doen, het maakt niet uit wat. Kom met nieuwe ideeën, stof oude ideeën af en zet ze in een nieuwe context, snoer de cynici de mond, laat de politiek zien dat je de wereld niet redt met gelul in Den Haag. Toon dat daden belangrijker zijn dan woorden. Laat zien wat de kracht van design kan zijn. Ontwerpers zijn meer dan mooimakers, design is meer dan parfum, esthetiek en trends.

Voel je je aangesproken, als ontwerper of als mens? Doe dan mee aan de internationale challenge die What Design Can Do - het jaarlijkse evenement over de sociale betekenis van design - in het leven geroepen heeft. Laat zien wat design kan doen, want niets houdt de ontwerper tegen op alle denkbare plekken en niveaus de menswaardigheid op te waarderen. Design like you give a damn.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Richard van der Laken Beeld Leo Veger
Richard van der LakenBeeld Leo Veger
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden