null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

‘Den Haag’ heeft het weer gedaan. Maar Den Haag, dat zijn wij zelf

PlusJohan Fretz

Vrij Nederland publiceerde vorige week een steengoed stuk van Maaike Schoon met de provocerende titel: ‘Het is niet de schuld van prins Bernhard jr. dat jij geen huis kunt betalen’. Hierin prikt Schoon een aantal mythes door die zich in ons collectieve geheugen hebben genesteld.

Zo blijken de fiscale voordelen van grote investeerders als Yung Bernhard in het niet te vallen bij die van doodgewone huiseigenaren. De grootste verdringing op de woningmarkt komt vanuit kleine, particuliere beleggers. Mensen die vaak ‘slechts’ één extra huis hebben, dat ze onder­verhuren, maar dat wel aan de startersmarkt wordt onttrokken en bovendien vermogens­ongelijkheid bevordert.

En dan is er de populaire overtuiging dat de hoge huizenprijzen worden veroorzaakt door een woningtekort: niet waar. Elke politicus zet momenteel een helm op en roept ‘Bouwen, bouwen, bouwen!’, maar onderzoek na onderzoek wijst uit dat de oorzaak elders ligt: bij te ruimte leennormen, lage rentes en fiscale cadeaus. Dat punt werd afgelopen maand al vrolijk bewezen. De overdrachtsbelasting voor starters werd af­geschaft, ter stimulans, maar het gevolg is dat alle starters dat bedrag nu inzetten om nog meer te overbieden. Zo schiet het natuurlijk niet op.

Het Planbureau voor de Leefomgeving liet maandag weten dat het woningtekort niet wordt opgelost met de huidige partijprogramma’s. Je zou kunnen zeggen dat de maakbaarheid nu eenmaal grenzen heeft (een idee dat liberalen zullen omarmen), maar een andere analyse lijkt beter op z’n plek: partijen over het hele spectrum willen ons doen geloven dat zij een scherpe ideeënstrijd voeren, maar die strijd blijkt hoofdzakelijk plaats te vinden binnen de keurige kaders van een systeem dat kwaadaardige tendensen niet lijkt te kunnen keren. Wat we bij veel traditionele partijen missen, is wezenlijke systeemkritiek, in plaats van voornemens tot braaf bijsturen.

Vooral links (van oudsher voor stevig overheidsingrijpen) mag zich dat aanrekenen. Maar de beste zin uit Schoons artikel richt zich tot ons: ‘Prins Bernhard, dat zijn we zelf.’ Dat sloot goed aan bij onze houding ten aanzien van tal van andere thema’s. Wanneer wij het hebben over de doorgeschoten neoliberalisering, de groeiende vermogensongelijkheid, het woningtekort, het etnisch profileren bij de Belastingdienst, dan staan we nog net niet met hooivorken en fakkels klaar richting onze bestuurders. Maar we gaan er aan voorbij dat wij die bestuurders zelf in het zadel helpen. En dat niet alleen: zij proberen in woord en daad voortdurend bij ons in het gevlij te komen, aan de hand van ons eigen gedrag en onze eigen behoeftes. Hun partijprogramma’s spelen in op onze (veronderstelde en uitgebreid gepeilde) voorkeuren en belangen.

Dus: tja, we vinden de situatie op de woningmarkt en de groeiende ongelijkheid vast heel erg, maar in een land vol huizenbezitters houden veel mensen ook graag hun eigen (fiscale) voordeeltjes in stand. Dat maakt de groeiende populariteit van sociaal-economisch links gedachtegoed nogal gratuit. Een abstract ideaal omarmen, zonder zelfkritisch vermogen, en zonder opofferingsgezindheid om dat ideaal te realiseren, neigt naar koketterie. Vervolgens heeft Den Haag het weer allemaal gedaan. Maar ook Den Haag zijn wij uiteindelijk zelf.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft op woensdag en zaterdag een column voor Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden