Opinie

'De zoveelste toeristenwinkel? Het gevolg van rechts beleid'

Gewone Amsterdammers laten zich nog steeds als makke schapen wegjagen uit hun eigen binnenstad, schrijft Daan Brouwer. Het verdwijnen van betaalbare woningen en kleine winkels: het hoeft dus niet.

In de Spiegelstraat worden antiekzaken verdrongen door hamburgertenten en winkels met toeristische prullaria Beeld Charlotte Odijk
In de Spiegelstraat worden antiekzaken verdrongen door hamburgertenten en winkels met toeristische prullariaBeeld Charlotte Odijk

'Van wie is de stad?" Dat vroeg de Amsterdamse PvdA-fractievoorzitter Marjolein Moorman zich af in een recent vraag­gesprek. Het ging met name over het oprukkende toerisme in Mokum.

Steeds meer Amsterdammers hoor je klagen over de teloorgang van de oude binnenstad. De symptomen zijn er dan ook naar: benauwende drukte, het verdwijnen van gewone buurtwinkels, snelle groei van het aantal hotels en toeristenwinkels, grootschalige Airbnb-verhuur, een overvloed van Ubertaxi's.

In feite zijn we getuige van de tweede grote verdringing. De eerste verdringing vond grotendeels plaats in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Door een versoepeling van het gemeentelijke beleid kregen vastgoedhandelaren en speculanten de kans vette winsten te maken door in de binnenstad oude panden op te kopen, te splitsen in appartementen en die duur te verkopen.

Purmerend en Almere
Veel gewone Amsterdammers die vóór die tijd in die huizen woningen huurden, zijn er met legale en minder legale middelen uit verdreven. Denk bij 'gewone Amsterdammers' aan huishoudens met een vrij te besteden inkomen van minder dan 40.000 euro (in geldwaarde van 2016).

De kopers van de appartementen waren veelal afkomstig van buiten de stad, en in ieder geval meer dan gemiddeld welgesteld.

Het resultaat? De gewone Amsterdammers zijn nu eerder te vinden in Purmerend en Almere dan in de Jordaan en De Pijp.

Kruideniers
De tweede verdringing deed zich al eerder op beperkte schaal voor door de opkomst van het grootwinkelbedrijf op het gebied van voeding en kleding.

Ongeveer tot de eerste jaren van de 21ste eeuw verdrongen de filialen van deze ketens de kleinere winkeliers vooral van de oude A-locaties, de bekende drukke winkelstraten. Slagers, kruideniers en drogisten konden de huren daar met geen mogelijkheid meer opbrengen.

Met de opkomst van het buitensporige massatoerisme - mogelijk gemaakt door onder andere subsidies en te lage belastingen voor de luchtvaart - zien we een versnelling en intensivering van deze trend.

Rechtse regeringen
A-locaties, maar ook interessante oude buurten daarbuiten, denk aan de Negen Straatjes en de Haarlemmerstraat, vallen ten prooi aan speculatie met vastgoed, prijsopdrijving en verdringing van lokale winkeliers.

Aan het eind van het liedje staan de zonen en dochters van de vroegere winkeliers als onderbetaalde werknemers zonder vast contract te werken in de filialen van multinationale ketens. Ziehier de tweede grote verdringing.

Deze ontwikkelingen zijn onderdeel van een groter proces: onder het heersende neoliberalisme annexeert de grootschalige commercie steeds meer stukken van het publieke domein. Denk aan voorzieningen als zorg en onderwijs, maar ook aan vastgoed en winstgevende bedrijvigheid in de binnensteden.

Daan Brouwer Beeld -
Daan BrouwerBeeld -

Daan Brouwer

Auteur van Waarom de mensen balen van de politiek

Grote bedrijven en rijke burgers profiteren al decennia van belastingverlagingen door rechtse regeringen, en zelfs aan die lagere belastingen weten ze zich steeds meer te onttrekken.

De overheid heeft daarom te weinig geld om de collectieve voorzieningen op peil te houden. Ook de bescherming van de lokale kwaliteit van leven en wonen lijdt daaronder.

In Madrid heeft de gemeente hele woonblokken verkocht aan agressieve beleggers als Blackrock en Goldman Sachs, die niet terugdeinzen voor absurde huurverhogingen. In de Amsterdamse binnenstad is eveneens een wooncomplex verkocht aan Goldman Sachs.

Café Sacher
Steden als Londen, Barcelona, Wenen en Amsterdam zijn vooral interessant voor bezoekers vanwege het typische grotestadsleven. Het is boeiend om gewone Londenaren gade te slaan bij hun reilen en zeilen, maar waar zijn die gebleven?

In Wenen dachten mijn vrouw en ik die echte Weense sfeer te proeven tussen de Weners bij Café Sacher, jawel, die van de Torte. In een
kitscherige ruimte werden we bediend door een Vietnamese, en waren we omringd door Amerikanen, Chinezen, Tsjechen en Brazilianen.

Een Wener was in geen velden of wegen te bekennen, en we schoten in een ongemakkelijke lach toen we de rekening zagen. De binnenstad van Londen doet qua eenvormigheid denken aan de Sovjet-Unie: in elke straat dezelfde fastfoodzaken, souvenirwinkels en ticketshops.

Privé-eigendom
In de Spiegelstraat, een karakteristiek deel van het centrum van Amsterdam vanwege zijn antiekzaken, wordt de ene na de andere antiquair verdrongen door de zoveelste hamburgertent of winkel met toeristische prullaria. Niet leuk voor de Amsterdammers, niet leuk voor de bezoekers.

Welbeschouwd is het onbegrijpelijk dat gewone Amsterdammers zich als makke schapen hebben laten wegjagen en zich nog steeds laten wegjagen uit hun eigen binnenstad. Eerst de minder bemiddelde huurders van de oude woonpanden, toen de winkeliers. Dit alles is geen onvermijdelijk natuurverschijnsel, maar het gevolg van rechts beleid van de overheid.

De gemeente maakt veel te weinig gebruik van de mogelijkheden die bestemmingsplannen en de opkoop van panden bieden. Het is te hopen dat de recente (maar late) interventie van burgemeester Van der Laan een ommekeer ten goede inluidt.

Als je de lui van het grote geld hun goddelijke gang laat gaan, denken die al gauw dat de stad hun privé-eigendom is, en moet je niet vreemd opkijken als de gewone burgers uiteindelijk de pineut zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden