PlusTheodor Holman

De weegschaal van Vrouwe Justitia bereikt nooit een evenwicht

Theodor Holman

Oorlog stopt niet nadat de vrede is getekend.

Hij gaat door in je hoofd, terwijl er niet meer wordt geschoten.

De oorlog in Oekraïne zal nog wel vele jaren duren, vermoed ik.

Toen ik een paar weken geleden door het gebied reisde waar Mussolini furore maakte, zocht ik op YouTube wat beelden van hem op en zag weer hoe hij was opgehangen.

Men schreeuwde: “Wraak! Wraak!”

Wij richten straks tribunalen op die recht moeten spreken over de oorlogsmisdadigers maar in feite weten we wie de schuldigen zijn. Wil iemand beweren dat Poetin onschuldig is?

Maar stel dat Rusland deze oorlog wint en Zelenski gevangen neemt en aan de buitenwereld vertelt dat hij ‘een eerlijk proces’ zal krijgen, dan weet ik ook wat de uitkomst zal zijn: hij krijgt de doodstraf of levenslang. Wat is ‘recht’ in zulke gevallen?

Ik ben opgevoed met verhalen over de Moskouse Zuiveringsprocessen. Showprocessen, zoals later bekend werd. Verklaringen werden door Stalin afgedwongen door de verdachten te folteren. We spreken over de jaren dertig van de vorige eeuw.

Bevredigden de processen in Neurenberg de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog? Het was dubbelzinnig. Er werden 177 mensen aangeklaagd. Vierentwintig werden er ter dood veroordeeld, vijfendertig vrijgesproken, twintig kregen levenslang en achtennegentig kregen een gevangenisstraf tussen de achttien maanden en vijfentwintig jaar.

Was er recht gedaan aan de misdaden in de Tweede Wereldoorlog? Wat betekent ‘recht doen’?

In Tokio vonden de strafprocessen plaats van de oorlogsmisdaden die de Japanners hadden gepleegd. In totaal stonden 28 mannen terecht. Mijn vader vond dat een showproces. Zeker toen de Nederlandse rechter B.V.A. Röling meende dat vijf verdachten die de doodstraf hadden gekregen dienden te worden vrijgesproken.

In totaal werden zeven verdachten ter dood veroordeeld.

Mijn vader, zelf rechter in Indië geweest, verloor vertrouwen in de rechtstaat, al zag hij wel de onmogelijkheid om zulke rechtszaken tot een goed einde te brengen. Nogmaals: wanneer is het rechtsgevoel van de slachtoffers bevredigd? Het antwoord is: nooit. Op de ene schaal liggen de pijn en het verdriet van de slachtoffers, op de andere honderden beschreven bureaucratische regels, maar ook de onbeschreven regels van beschaving en fatsoen. De weegschaal van Vrouwe Justitia bereikt nooit een evenwicht.

Heeft wraak zin?

Mijn oom wilde wraak nemen voor de liquidatie van mijn grootvader. Maar op wie, hoe en met welke consequenties?

Mijn vader raadde het af, tegen zijn zin in.

De overwinning smaakt soms bitter.

Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden