Opinie

‘De VN moet zich na 75 jaar wel blijven vernieuwen’

Dat de VN 75 jaar bestaat, is geen reden om achterover te leunen. De organisatie moet zich wel blijven vernieuwen, stellen Alanna O’Malley en Joris Larik. De jeugd speelt hierbij een centrale rol.

Premier Rutte sprak afgelopen maand de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe.Beeld Photo News

De Verenigde Naties (VN) zijn geen jeugdige organisatie. Het is dit jaar 75 jaar geleden dat het Handvest van de Verenigde Naties, het oprichtingsverdrag, werd ondertekend. Vanzelfsprekend was dat destijds niet.

Al tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de geallieerden begonnen een nieuw internationaal stelsel te schetsen. In 1945 volgde de conferentie van San Francisco, waar het Handvest werd ondertekend.

Op verschillende momenten had het kunnen misgaan, zoals Stephen Schlesinger in zijn boek Act of Creation: The Founding of The United Nations (2003) uitlegt. Er leefden ook radicaal andere ideeën voor de toekomstige wereldorde. De Latijns-Amerikaanse landen zouden de voorkeur hebben gegeven aan een ‘VN van regio’s’. Bovendien moest de Amerikaanse Senaat worden overgehaald, gezien de VS nooit tot de Volkerenbond, de voorganger van de VN, waren toegetreden. Het groeiende wantrouwen tussen de VS en de Sovjet-Unie was reeds een voorbode van de Koude Oorlog. Door een monumentale inspanning van de onderhandelaars – onder constructief leiderschap van de VS – is het uiteindelijk tóch gelukt.

Burgeroorlog Syrië

Het vetorecht van de permanente leden van de veiligheidsraad (de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, de Sovjet-Unie en China) was een belangrijke voorwaarde voor het slagen van de conferentie. Dit bijzondere privilege is tijdens de Koude Oorlog en ook weer in het recente verleden de achilleshiel van de wereldorganisatie geworden. Zo heeft Rusland, als opvolger van de Sovjet-Unie in de raad, de afgelopen jaren veertien keer resoluties met betrekking tot de burgeroorlog in Syrië geblokkeerd. Ook als men het VN-Handvest wil aanpassen, stuit men op het vetorecht van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad.

Desalniettemin is de organisatie erin geslaagd op verschillende gebieden te innoveren. Ten eerste is er een heel systeem van programma’s en gespecialiseerde organisaties. Hieronder vallen bijvoorbeeld het Wereldvoedselprogramma, de Conferentie van de Verenigde Naties voor Handel en Ontwikkeling en het VN-Milieuprogramma. Samen vormen deze de – vaak onzichtbare –infrastructuur die onze geglobaliseerde wereld aan het lopen houdt.

Ten tweede zijn belangrijke innovaties teweeggebracht zonder dat het VN-Handvest daarvoor aangepast hoefde te worden. In 2005 werd een nieuwe Commissie voor Vredesopbouw opgericht. Een jaar later werd de toenmalige Mensenrechtencommissie opgewaardeerd tot de Mensenrechtenraad en met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van 2015 is een ambitieuze mondiale agenda vastgelegd die tot het jaar 2030 moet worden gerealiseerd.

Ten derde zijn verschillende manieren ontwikkeld om niet-statelijke actoren bij het werk van de VN te betrekken. Zo kunnen sinds 2000 bedrijven de Global Compact van tien beginselen op het gebied van mensenrechten, duurzaamheid en anticorruptie onderschrijven. Meer dan 11.000 bedrijven hebben dat inmiddels gedaan. Sinds 2011 heeft de Europese Unie een uitgebreide waarnemersstatus bij de Algemene Vergadering van de VN, een mogelijkheid die ook voor andere regionale organisaties bestaat.

Verjaardag

De VN kán dus wel met de tijd meegaan. Dat ze dat doet is nu meer nodig dan ooit. De 75ste verjaardag vindt plaats tijdens de coronacrisis, volgens secretaris-generaal António Guterres ‘de uitdagendste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog’. Net als vóór de conferentie van San Francisco is het nu het moment om hervormingen van de VN te ontwikkelen en de politieke wil te mobiliseren om de organisatie in staat te stellen niet alleen pandemieën maar ook andere mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering aan te pakken.

Jongeren spelen hierbij een cruciale rol. Zij staan niet alleen te wachten om de VN (en die mondiale uitdagingen) te ‘erven’, maar leveren ideeën aan, activeren maatschappelijke krachten en beïnvloeden de publieke opinie. Bij de UN75 Dialogue in het Vredespaleis afgelopen zaterdag presenteerden jongeren van scholen en universiteiten uit heel Nederland in aanwezigheid van minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) en de president van het Internationaal Gerechtshof hun visie voor de komende 75 jaar van de VN.

Het Handvest begint met de woorden ‘Wij, de volken van de Verenigde Naties’. Dat zijn wij allemaal. Grote en kleine staten. Oud en jong.

Alanna O’Malley

Bijzonder hoogleraar United Nations studies in peace and justice aan de Universiteit Leiden en de Haagse Hogeschool.

Joris Larik

Universitair docent vergelijkend, EU- en internationaal recht aan de Universiteit Leiden en senior-adviseur bij het Stimson Center.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden