Plus Republiek Amsterdam

De verbale stokpaardjes van politici

Beeld STEEN

De raadszaal in het stadhuis is lang niet alleen de arena voor botsende visies op de stad. Steeds vaker voeren wethouders en raadsleden een taalstrijd en gaat het debat over de woorden die je in Amsterdam wel of niet mag gebruiken.

Zo kreeg wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) het vorig najaar aan de stok met Denk-raadslid Aysegül Kiliç vanwege het begrip 'aanzuigende werking'. Deze uitdrukking wordt sinds jaar en dag gebruikt als waarschuwing dat de stad in het opvangbeleid niet té veel moet afwijken van de rest van Nederland. Anders zouden uitgeprocedeerde asielzoekers massaal naar Amsterdam reizen om gebruik te maken van de gunstige condities hier.

Maar volgens Kiliç is 'aanzuigende werking' een tendentieuze term die een negatief beeld schetst van de vluchtelingenproblematiek. Ze verweet Groot Wassink zelfs dat hij 'xenofoob taalgebruik normaliseert'. Een absurd verwijt voor een wethouder die als eerste een 24 uursopvang voor deze doelgroep opent.

Ook burgemeester Femke Halsema heeft ermee te maken. Zij mocht van Bij1 'mensenhandel' en 'sekswerk' niet met elkaar in verband brengen, om negatieve beeldvorming van de prostitutiebranche te voorkomen. Halsema hield voet bij stuk en wees erop dat mensenhandel regelmatig voorkomt op de Wallen. Een onwenselijk beeld kan ook gewoon waar zijn.

Verbale stokpaardjes
ChristenUnie-raadslid Don Ceder is het vast met haar eens, maar ook hij heeft zo zijn verbale stokpaardjes. Op voorspraak van Ceder is besloten dat Amsterdam afstapt van de begrippen 'laagopgeleiden' en 'hoogopgeleiden' in de gemeentelijke communicatie. Dit zijn volgens het raadslid onterechte waardeoordelen, liever spreekt hij van 'praktisch' of 'theoretisch geschoolden'. Op deze manier zijn in 2013 ook al eens in één klap alle 'allochtonen' uit de stad verdwenen. De gemeente heeft het sindsdien alleen nog maar over Spaanse of Marokkaanse Amsterdammers, om enkele nationaliteiten te noemen.

Vroeger liep GroenLinks voorop in de taalstrijd. Zo werd ik de afgelopen jaren vaak vriendelijk verzocht het woord 'illegalen' te vermijden. GroenLinksers vinden dat geen mens illegaal is, ongeacht de juridische status van een vreemdeling. Om die reden moest ook het woord 'uitgeprocedeerden' wijken, sinds Groot Wassink wethouder is spreekt de gemeente consequent van 'ongedocumenteerden'. Dat nu 'aanzuigende werking' ter discussie staat, is dus niet zo vreemd. Het is een glijdende schaal die door GroenLinks zelf in beweging is gebracht.

Belevenis
De belevenis van een woord dreigt belangrijker te worden dan de betekenis. Zo vroeg een raadslid van GroenLinks onlangs of deze krant het woord 'zwartwerken' uit haar citaat wilde halen. Ze had het woord wel gebruikt, maar toen zij haar uitspraken liet lezen aan iemand van Bij1, vroeg die haar om de term terug te nemen. Dit om negatieve connotaties rond het woord 'zwart' te vermijden. Omdat de politica bang was dat Bij1 haar voorstel niet meer zou steunen, vroeg zij om een synoniem.

Maar 'zwartwerken' heeft niets te maken met het kolonialisme of mensen van kleur. Uit onderzoek van het Meertens Instituut, dat de Nederlandse taal en cultuur bestudeert, blijkt dat het woord zwartwerken zijn oorsprong vindt in de Tweede Wereldoorlog. Het waaide over uit het Duits, en werd gebruikt om de illegale handel in levensmiddelen te beschrijven. Na de oorlog groeide 'zwart' als bijvoeglijk naamwoord uit tot algemene term voor allerlei producten en transacties waarvoor geen belasting wordt afgedragen.

'Woorden doen ertoe', klinkt het vaak als er in het stadhuis weer eens wordt gesoebat over taal. Ik zou daar aan willen toevoegen: dat geldt ook voor de betekenis van woorden.

Ruben Koops Beeld Wesley van Zutphen

Politiek verslaggevers Michiel Couzy en Ruben Koops belichten beurtelings op zaterdag in 'Republiek Amsterdam' een politiek onderwerp uit de stad.

Reageren? r.koops@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden