Opinie

‘De thema’s van het meisje met het rode haar zijn verrassend actueel’

Hannie Schaft. Beeld Verzetsmuseum
Hannie Schaft.Beeld Verzetsmuseum

Vertellen we de oorlogsverhalen van verzetshelden puur en alleen uit plicht? Jeroen Pliester vindt van niet. Het vertelt ons iets over het nu, zoals Hannie Schaft een vrouw van het nu is.

Het is dit jaar honderd jaar geleden dat Hannie Schaft, icoon van het vrouwelijk gewapend verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd geboren. Dit eeuwfeest wordt zondag gevierd in de St. Bavokerk in Haarlem. Onderdeel van die viering is de Hannie Schaftlezing, dit jaar verzorgd door vicepremier Kajsa Ollongren.

De vraag is, voor met name jongeren, of die ‘altijd maar weer terugkerende oorlogsverhalen’ nog zin hebben. Waarom terugkijken? De thema’s van Hannie– het meisje met het rode haar die op 17 april 1945 werd vermoord – zijn echter verrassend actueel, en ook los te zien van de oorlog.

Gendergelijkheid

“Na de oorlog moeten er veel meer vrouwen komen op posities die belangrijk zijn,” zei Schaft tijdens de oorlog in een gesprek met iemand uit het verzet. Zij dacht toen al na over hoe de wereld er na de oorlog uit moest zien.

Schaft was een van weinige vrouwen in het gewapend verzet, een tijd waarin mannen nog leidend waren in veel opzichten. Voor haar was het gewapende verzetswerk nog maar het begin van het betrekken van vrouwen bij het verder vormgeven van de naoorlogse maatschappij. Vrouwelijk leadership by example. Maar er was meer.

Schafts wereldbeeld ging uit van een vreedzame samenleving, met een goed werkende rechtsorde en samenwerking over de grenzen heen. Voor haar was een rechtenstudie aan de Universiteit van Amsterdam een vanzelfsprekende voorbereiding op een latere baan bij de Volkenbond, de voorloper van de Verenigde Naties.

Zij was voorstander van een inclusieve maatschappij, niet een die zich beperkt tot alleen gendergelijkheid, maar een samenleving waarin niemand werd buitengesloten. In de oorlog kon zij het niet verkroppen dat een aantal van haar Joodse studievriendinnen door de bezetter steeds meer werden buitengesloten van het normale leven. “Als mijn Joodse vriendinnen niet meer door het park mogen lopen, dan loop ik er ook niet meer doorheen,” is een veelzeggende uitspraak van haar. Schaft leerde ons te staan voor de consequenties van onze overtuigingen.

Op weg naar een kantelpunt

Schafts wensen en verlangens zijn niet zo veel anders dan die van veel vrouwen, mannen en jongeren van nu. In een gepolariseerde wereld, met grote uitdagingen op onder meer het gebied van verworven vrijheden, klimaat, diversiteit en welvaartsverdeling, is er voldoende om voor op te komen. De meeste mensen willen het goede doen en er staan als dat nodig is. Daarbij helpt het zeker dat er – steeds opnieuw – mensen zijn die het goede voorbeeld geven. In iedereen schuilt wel een Hannie Schaft. Verhalen van toen vermengen zich zo met verhalen van nu. Op weg naar een positief kantelpunt voor vrijheid, inclusiviteit en andere onderwerpen die ertoe doen.

Een aantal prominenten is onlangs door de Nationale Hannie Schaft Stichting gevraagd om vanuit hun achtergrond te beschrijven wat voor hen de relevantie is van Hannie Schaft. De vrijheid raakt ons tenslotte allemaal. Zo kwam vanuit het bedrijfsleven – vaak wat minder zichtbaar in dit domein – een mooie bijdrage van Stephanie Hottenhuis, algemeen directeur van KPMG Nederland. Zij verwoordde het belang van de zaken waarvoor Schaft opkwam als volgt: “Ik geloof dat er geen echte vrijheid bestaat zonder gelijkheid. Ongelijke kansen – voor vrouwen, voor multicultureel talent, voor andersdenkenden, voor elke denkbare minderheid – schaden niet alleen het individu, maar ook de samenleving. Het vernietigt talent, welvaart en vooruitgang. In Nederland kennen we relatief veel vrijheid en gelijkheid, maar het komt niet vanzelf. Ook is het nog steeds niet voor iedereen altijd vanzelfsprekend.” Over urgentie en actualiteit gesproken.

In uitzonderlijke situaties zoals in een oorlog komt het slechtste, maar ook het beste in mensen naar boven. In zulke situaties ontstaan verhalen die glashelder maken wat begrippen als vrijheid en opofferingsgezindheid daadwerkelijk betekenen. Die gebeurtenissen, geconcentreerd door de extremiteit van de situatie, overstijgen op hun beurt de tijd en worden tijdloos.

Zo vormt wat lang geleden gebeurde onverminderd de brandstof voor alertheid en – waar nodig – actie, nu en in de toekomst. Iedereen kan ertoe doen, net zoals Schaft destijds. Zij stond pal voor de vrijheid. Onze vrijheid. En zo veel meer. Helemaal ‘een vrouw van nu’.

De uitzending van de viering van 100 jaar Hannie Schaft is zondag vanaf 13.00 uur live te zien bij NH Nieuws en op www.hannieschaft.nl.

null Beeld Het Parool
Beeld Het Parool

Jeroen Pliester

Ondernemer in advies en interimmanagement en voorzitter van de Nationale Hannie Schaft Stichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden