Johan Fretz Beeld Artur Krynicki

De terugkeer van het midden leidt tot ideeënarmoede

Plus Johan Fretz

Opeens duiken ze overal op: artikelen over de terugkeer van het ­midden. Het electoraat zou moe zijn van polarisatie en geschreeuw. Alsof alle mensen hiervoor hongerige wolven waren, die plots het licht hebben gezien. 

Het midden keert vermoedelijk vooral terug, omdat veel journalisten zelf nog al verveeld zijn geraakt door hun eindeloze obsessie met al die bezorgde burgers en schreeuwlelijken, voor wie ze jarenlang de rode lopers hebben uitgerold.

Nu krijgen we het volgende frame voorgeschoteld: het midden is terug en Den Haag richt zich met hervonden redelijkheid op de twijfelende mens. Nu ben ik een groot voorstander van de twijfelende mens, sterker nog: wie niet durft te twijfelen, ontkent zijn eigen mens-zijn. Maar er is wel een grote misvatting, namelijk dat een stevige botsing der ideeën daarbij een probleem vormt.

Je zou evengoed het tegenovergestelde kunnen beweren. Zelf heb ik er bijvoorbeeld veel spijt van hoe ik een aantal jaar geleden de tijd van Paars ophemelde. Ik had nogal nostalgische en onjuiste herinneringen aan die politieke tijd en sprak graag over hoe oude links-rechtstegenstellingen inmiddels achterhaald waren. Ik zat ernaast. 

Juist het willen gladstrijken van ideologische verschillen leidt tot ideeënarmoede, tot stilstand en daarmee uiteindelijk tot grote onvrede. Al dat gepolder van de jaren negentig was meer dan water bij de wijn doen. Het was het wegspoelen van de wijn zelf.

Mijn liefde voor Paars kwam voort uit vals jeugdsentiment. Gezellige beelden van Erica Terpstra die zo trots was dat Wim Kok ook háár premier was. Lief, maar het gedonder is juist goeddeels met Paars ­begonnen. Wim Kok schudde zijn ideologische ­veren af, privatiseringen stapelden zich op, het groei­fetisjisme werd omarmd. 

De Derde Weg betekende toch vooral dat je echt sociaal beleid offerde voor slaafs meebuigen met neoliberaal denken. Het resultaat: verdere uitholling van sociaal-economische zekerheden, het aanjagen van de latere economische crisis en daarmee het vergroten van de kloof, waar giftige charlatans gretig op inspeelden. Zij ­zagen in de ontstane onvrede een vruchtbare voedingsbodem voor hun destructieve zondebok­politiek.

Dus dat ze het in Paars prima met elkaar konden vinden? Ja, dat zal best en het was prettig. Ik ben ook klaar met politici die elkaar de huid vol schelden, maar goede persoonlijke verhoudingen zouden ook moeten kunnen bestaan naast felle, ideologische strijd. Polarisatie op zichzelf is niet het probleem. Het wordt pas een probleem als polarisatie overgaat in vijanddenken. Wanneer mensen niet meer bereid zijn de ander, ondanks een botsing der ideeën, als mens te zien.

Het antwoord op dat probleem is niet de terugkeer naar een waterig midden. Want wat heeft dat zogenaamd redelijke midden bijgedragen aan onze vooruitgang? Martin Luther King was allesbehalve redelijk toen hij streed voor radicale gelijkwaardigheid. 

Ja, nu, decennia later, zeggen we: hij was de redelijkheid zelve. Nu staat zijn uitspraak I Have A Dream op kussentjes van de Xenos, maar zijn strijd begon niet vanuit het midden.

Dat wat wij het midden noemen, om ons geweten te sussen, is vaak een excuus voor halfhartigheid en besluiteloosheid. De tijd vraagt niet om politici, die dat midden proberen te behagen, maar om politici die hun ideeën en idealen ondubbelzinnig uitdragen en er strijd voor leveren, zonder elkaar te ontmenselijken. Daarmee plegen ze helemaal geen aanval op de twijfelende mens of op de twijfel zelf. Nee, daarmee bieden ze ons juist heldere perspectieven en keuzes. De grote vraagstukken lossen we nu eenmaal niet op met vriendelijk gepolder.

j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden