Johan Fretz Beeld Artur Krynicki

De tekst van Peter Handke veranderde mijn leven

Plus Johan Fretz

Een van mijn lievelingsschrijvers, de Oostenrijkse Peter Handke, won gisteren de Nobelprijs voor de Literatuur. Het nieuws voerde me terug naar de wc van mijn oude toneeljuf en naar Zuid Amerika.

Mijn toneeljuf op de middelbare school was jong, dat wil zeggen: jong genoeg om ons te kunnen begrijpen. Anders dan onze ouders leek ze precies te weten wat er in ons omging, hoe de dromen, verlangens en angsten zich in onze hoofden, harten en lijven opstapelden. Al gauw werd het huis van haar en haar man voor ons een tweede thuis. Ik weet nog dat ik voor het eerst bij ze op bezoek kwam en op de wc een gedrukte tekst aantrof: Speel het Spel van Peter Handke. Misschien was ik te jong om de woorden te begrijpen, of misschien was ik juist jong genoeg om ze te begrijpen. Hoe dan ook lieten ze me nooit meer los.

Later ging ik backpacken in Zuid-Amerika. E-readers bestonden nog niet, ik reisde maandenlang met dezelfde drie boeken in mijn rugzak: alledrie van Handke. De Korte Brief bij het Lange Afscheid las ik uit op een terras, nadat het meisje met wie ik me dagen had opgesloten in een Argentijns hotel, was teruggevlogen naar Berlijn. De Linkshandige Vrouw las ik tijdens een misselijkmakende bustocht langs Boliviaanse ravijnen. En Langzame Terugkeer midden in de nacht, doodsbang voor kakkerlakken, in een goor hostel in Lima.

Maar meer nog dan die wonderschone boeken, las ik af en toe die woorden, van Speel het Spel, die ik in mijn reisboekje had geplakt. Misschien begreep ik de woorden al iets beter, of juist al iets minder goed.

Nu wil ik er geen gewoonte van maken om hier teksten van lievelingsschrijvers te delen, maar voor Peter Handke maak ik vandaag een uitzondering. Het is een tekst die mijn leven veranderde. Een tekst waarvan de zinnen nog altijd geregeld door mijn hoofd schieten, wanneer ik me onbedoeld verlies in zaken die het leven soms voorzien van ruis: angst als raadgever, oprispingen van lege geldingsdrang, ijdelheid, haast, starheid, eenkennigheid. Ik appte de toneeljuf gisteren toen ik het Nobelprijsnieuws las. Wat ben ik blij dat zij Handkes tekst ooit aan haar wc-muur hing.

‘Speel het spel. Breng je werk in gevaar. Wees niet de hoofdpersoon. Zoek de confrontatie. Maar doe het onopzettelijk. Vermijd bijbedoelingen. Verzwijg niet. Wees week en sterk. Wees slim, steek je nek uit en veracht de overwinning. Kijk niet toe, bewijs niets, maar blijf met alle tegenwoordigheid van geest open voor tekens. Laat je ogen zien, laat de anderen erin kijken, zorg voor ruimte en beschouw ieder in zijn eigen perspectief. Beslis alleen met hartstocht. Misluk rustig. Neem vooral de tijd en bewandel zijpaden. Laat je afleiden. Neem om het zo te zeggen vakantie. Houd je niet doof voor geen boom, voor geen water. Trek jezelf terug in jezelf als je daar zin in hebt en gun je de zon. Vergeet de mensen in je naaste omgeving, verstevig je banden met onbekenden, buig je over bijzaken, wijk uit naar de verlatenheid, vermoord het noodlotsdrama, veracht het ongeluk, analyseer het conflict. Neem je eigen kleur aan tot je in je gelijk staat en het ruisen van de bladeren zoet wordt. Loop stilzwijgend langs de dorpen. Ik volg je.’

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool, lees ze hier terug.

Reageren? j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden