PlusDerk Sauer

De Russen zijn een keer niet de bad guys

null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

Heb je het al gezien?’ vroegen Russische vrienden de afgelopen weken meerdere keren. ‘Het’ was hitserie The Queen’s Gambit die – nu Netflix ook Rusland heeft bereikt – het absolute gespreksonderwerp aan de keuken­tafels is geworden.

Voor wie het niet weet: The Queen’s Gambit is losjes is gebaseerd op de tweestrijd tussen de Amerikaanse schaker Bobby Fischer en zijn Russische tegenstrever Boris Spasski. Maar dan met een vrouw in de Amerikaanse hoofdrol.

De Russen zijn ondersteboven van de mini­serie. Schaken was altijd meer dan een sport, een onderdeel van de nationale identiteit. Van lagere school tot bejaardenhuis – overal en altijd werd in Rusland geschaakt.

Dat een Rus wereldkampioen werd, was vroeger even vanzelfsprekend als nu het geval is met synchroonzwemmen. Toch moeten we terug naar 2006 dat Rusland met Vladimir Kramnik voor het laatst een wereldkampioen voortbracht.

Met de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de opkomst van ‘westers’ entertainment is de schaaksport in de verloedering geraakt. Door The Queen’s Gambit hebben de Russen hun liefde voor het schaken herontdekt.

Maar dat niet alleen maakt de serie zo speciaal. In deze serie zijn de Russen voor de verandering namelijk een keer níét de bad guys.

Hollywood heeft er een handje van Rusland af te schilderen als guur en donker en vol met dronken types met bontmutsen op, hackers en huurmoordenaars.

Het archetype van de domme Rus is Ivan ­Drago uit de Rockyfilms. Een boom van een kerel met brute kracht en nul verstand.

In The Queen’s Gambit reist schaakkampioene Beth Harmon naar Moskou voor een duel met de regerende Russische wereldkampioen. Ze komt in een warm bad terecht. Zelden werd Moskou zo elegant, zo cultureel ontwikkeld en zo lieflijk in beeld gebracht. En dat is overrompelend voor veel Russen.

Televisiebaas Ilya Klisjin in The Moscow Times: ‘Vergeet niet dat Russen het gevoel hebben dat Het Westen ze voortdurend beledigt en onderschat.’

Nu zien ze ineens een hitserie waarin Russische schaakfans in de rij staan voor een handtekening van een Amerikaanse schaker, op papier de aartsvijand. Die schok is iets te groot voor veel – met name intellectuele – Russen.

In plaats van de serie te omarmen, woedt op sociale media daarom een ware wedstrijd om alle feitelijke onjuistheden in de serie op te sporen – van de kathedraal die daar helemaal niet stond tot de kleding van de stewardessen.

Natuurlijk, de beelden zijn geromantiseerd. Niet elk jongetje in de Sovjet-Unie liep met een schaakbord onder zijn arm.

‘Het probleem met de serie is niet dat de Russen verkeerd worden geportretteerd in The Queen’s Gambit,’ schrijft Klisjin. ‘Het probleem is dat wij Russen – zelfs als men positief is – nooit tevreden zijn.’

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden