Beeld Sjoukje Bierma

De roman kijkt geregeld naar me, en ik kijk dan terug

PlusMaarten Moll

De gedeeltelijke lockdown opent ook perspectieven. Om weer eens goed te gaan lezen bijvoorbeeld.

Op tafel ligt alweer een tijdje een roman. Die roman kijkt geregeld naar me, en ik kijk dan terug. Zonder het boek op te pakken. Het is een boek dat superioriteit uitstraalt. Dat de lezer misschien niet slim genoeg is om dat boek te doorgronden.

Dat boek op tafel is een boek van Uwe Johnson.

Er zijn van die schrijvers waar je je, als je een boek van ze in handen hebt, onlosmakelijk mee verbonden voelt. Zonder dat je dat goed kunt uitleggen.

E. Annie Proulx is zo’n schrijver. Ik ken geen mooier boek dan haar roman Scheepsberichten. En dan die verhalenbundels… Van een andere auteur ‘van mij’, Uwe Johnson dus, (20 juli 1934, Cammin in Pommern – vermoedelijk 24 februari 1984, Sheerness-on-Sea), verscheen onlangs een lijvige roman. Wat heet lijvig; 1600 pagina’s telt Een jaar uit het leven van Gesine Cresspahl.

Het is het boek dat op tafel ligt. En ik wil die roman heel graag oppakken en aandacht geven.

Als ik durf.

Want ik mag Uwe dan wel tot een soort vriend zien, ik heb – anders dan met Annie – nooit een roman van de Duitser uitgelezen. Drie Johnsons staan er in de kast: Vermoedens omtrent Jakob, Het derde boek over Achim, en Twee kanten.

Ik ben in alle begonnen, en in alle vastgelopen. Mijn brein maakte de verkeerde verbindingen, denk ik. Uwe Johnson is, zoals ze dat in Duitsland zo mooi noemen, ein Schriftsteller-Schriftsteller. Uwe goochelt met tijd en perspectieven binnen een alinea en vaak ook binnen een zin, en hij neemt je nergens aan het handje. Zijn werk in één woord: discontinuïteit. En dat alles binnen zijn centrale thema: de scheiding van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog.

Ik denk dat ik Uwe bij me hou vanwege dat intrigerende ‘vermoedelijk 24 februari 1984’.

Uwe Johnson, de uit de DDR gevluchte schrijver, lag drie weken dood in zijn huis voor hij diep in maart werd gevonden. Alcohol- en medicijnmisbruik leidden waarschijnlijk tot een hartaanval. Twee straten verder woonde zijn vrouw, van wie hij al een tijd was gescheiden. Ze had een affaire met een agent van de Tsjechische geheime dienst, waar hij pas heel laat achter kwam. Het ontregelde zijn leven.

Drie weken waarin niemand zich om hem bekommerde en Uwe begon te ontbinden.

Een jaar uit het leven van Gesine Cresspahl is de vertaling van Uwe Johnsons vierdelige magnum opus Jahrestage, dat hij kort voor zijn dood voltooide. Het schijnt toegankelijker te zijn dan zijn eerdere werk. (Ja, nu durf je wel, hè?)

Ik ga het lezen. Vanuit het slechtst mogelijke vertrekpunt: medelijden.

m.moll@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden