Opinie

'De Postcode Loterij drijft op angst'

Goede doelen steunen en de kans om miljoenen euro's te winnen, wat kan daar mis mee zijn? Maar achter de Nationale Postcode Loterij gaat vrees schuil, schrijft Peter Plasman.

Gaston Starreveld verrast de winnaars in postcodegebied 1107 in Amsterdam-Zuidoost Beeld Jean-Pierre Jans (www.jeanpierrejans.nl)
Gaston Starreveld verrast de winnaars in postcodegebied 1107 in Amsterdam-ZuidoostBeeld Jean-Pierre Jans (www.jeanpierrejans.nl)

Postcode 1107 viel op oudejaarsavond in de prijzen en de jackpot was voor postcode 1107 LA. Ook voor de Nationale Postcode Loterij zelf was het raak, want al gunnen zij het uiteraard iedere deelnemer even veel, het is toch mooi meegenomen als de prijzen vallen in een buurt waar, zoals Het Parool berichtte, 'de mensen wonen die je het het meest gunt'.

Dat wekt zeker nog meer sympathie op voor deze organisatie, die toch al jarenlang zo goed bezig is. Dankzij de Nationale Postcode Loterij vloeien elk jaar miljoenen naar goede doelen, inkomsten die voor de ontvangers van levensbelang zijn. Deelnemers gokken met hun postcode en steunen zo goede doelen, kan het nog mooier?

Voor Novamedia B.V. waarschijnlijk niet. Dit bedrijf is eigenaar van het loterijconcept achter de Postcode Loterij. De formule van deze loterij is jaren geleden door vier mannen bedacht en middels Novamedia wordt de beloning voor het idee geïncasseerd. De vergoeding bedraagt jaarlijks 2,05 procent van de inleg.

Vijftig procent gaat naar goede doelen; op postcodeloterij.nl wordt vermeld dat in 25 jaar 3,8 miljard euro is uitgekeerd aan goede doelen, de inleg was dus 7,6 miljard. De opbrengst voor Novamedia tot nu toe: 155 miljoen. Dat is niet gek voor mensen die zelf vermelden dat het allemaal begon met een heldere droom over het inzamelen van geld voor goede doelen op het gebied van mens en natuur.

Novamedia is geen goed doel en gezien de hoogte van de vergoeding moet het idee van de vier mannen een wereldidee zijn geweest. Inderdaad, het is geniaal: mensen doen mee omdat ze bang zijn. Uit onderzoek van de Tilburg University is gebleken dat angst een belangrijke reden is om mee te doen aan de Postcode Loterij; de angst met lege handen te staan als jouw postcode wint, maar je geen lot hebt. De angst als winnaar toch de loser te zijn.

Het exploiteren van deze angst, in combinatie met de geruststellende gedachte dat men gokt voor een goed doel, is de andere kant van de sympathieke Postcode Loterij.

Opzeggen gaat niet zomaar
Het angstgevoel wordt gestimuleerd in reclame-uitingen ('Stelt u zich eens voor dat uw buren miljonair worden en u niet') en wordt gebruikt wanneer mensen willen opzeggen (Kent u die mevrouw die ging procederen omdat haar postcode won en zij geen lot had? Dat wilt u toch niet meemaken.').

Die aanpak werkt, want er wordt veel geld aan besteed; wanneer u deelnemer bent, kunt u de proef op de som nemen door te proberen op te zeggen.

Terug naar oudjaar: in Het Parool kwam wethouder Eric van der Burg aan het woord. Hij is net verhuisd uit het winnende postcodegebied en daardoor 10.000 euro misgelopen. Hij zei blij te zijn dat de hoofdprijs niet in de straat is gevallen waar hij tot voor kort woonde. Hij zal zijn oude buren niets misgunnen, maar bedoelen dat hij door zijn verhuizing gelukkig niet miljoenen is misgelopen.

De Postcode Loterij komt overigens aan dit gevoel tegemoet door de mogelijkheid op de nieuwe én de oude postcode te spelen. De Postcode Loterij heeft dan ook geen enkel bezwaar tegen veel verhuizen. Maar hoe zou het Van der Burg vergaan wanneer hij miljoenen was misgelopen door zoiets stoms als geen deelnemer zijn? Ook dan is er de angst om te winnen en toch geen prijs te krijgen.

Verbonden aan lot
Cruciaal is dat wie niet aan de Postcode Loterij wenst deel te nemen, toch - tegen zijn zin - meedoet aan de loterij, maar de prijs niet kan incasseren als hij wint. De postcode zit aan de persoon vast. Bij alle andere loterijen kun je beslissen om niet mee te doen en dan doe je ook echt niet mee.

De Postcode Loterij heeft jou echter aan een lot verbonden en met dat lot speel je mee, of je wilt of niet. Maar het incasseren van de gewonnen prijs is alleen weggelegd voor de leden. Het argument dat men zelf beslist om mee te doen gaat dus niet op: je doet altijd mee.

Het systeem van de Postcode Loterij genereert de angst om te winnen en toch naast het geld te grijpen; dan klinkt het argument dat deze angst voor een gering bedrag kan worden afgekocht en zo ook nog goede doelen worden gesteund, niet eens onredelijk. Maar angst is een akelig fenomeen en zou als belangrijke drijfveer om mee te doen beter passen bij een club die geld inzamelt voor slechte doelen.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Peter Plasman Beeld ANP
Peter PlasmanBeeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden