Plus Om de wereld

De paradox van de democratie

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: de paradox van de democratie.

Mona Eltahawy, de Amerikaanse feministe van Egyptische afkomst, zou in De Balie komen prediken over vrouwenrechten Beeld ANP

Pam

Verbinden is het politieke toverwoord van de laatste decennia. Oud-burgemeester Job Cohen was er een warm voorstander van en schreef er zelfs een boek over. Verbinden is ook het motto van de publieke omroep.

Om de maatschappij te pacificeren, moeten verschillende bevolkingsgroepen met elkaar worden verbonden. Zo haal je tegenstellingen uit de lucht en kan iedereen met iedereen samenleven. Samen is inmiddels dat andere toverwoord geworden. Wie naar de Ster-reclames kijkt, wordt ermee doodgegooid. Samen moeten wij het doen - van supermarkt tot verzekeringsmaatschappij zijn ze het daarover eens.

Een democratie heeft ook een andere kant. In een democratie moet je het ook met elkaar oneens kunnen zijn. Hartgrondig en zelfs principieel oneens. Anders stemmen, tegen stemmen, wegstemmen, het moet kunnen. Debatteren, polemiseren, ruziemaken, elkaar de waarheid zeggen en zelfs beledigen, het hoort er allemaal bij.

Wie geen zin heeft om zich met zijn buren, kerk of bridgeclub te verbinden, heeft daartoe het volste recht. Dat zou je de paradox van de democratie kunnen noemen. Wat ons wel moet verbinden, zijn de instituties die in laatste instantie ingrijpen of rechtspreken als wij geen uitweg meer weten in al die tegenstrijdige stemmen en belangen.

De grens van de vrijheid van meningsuiting ligt wettelijk bij haatzaaien en oproepen tot geweld. Over wat dat eerste inhoudt kun je twisten, maar het is duidelijk dat de prediker Steven Anderson uit Arizona met zijn oproep om 'alle homo's te executeren omdat het in de Bijbel staat' die grens is gepasseerd.

Een democratie mag zichzelf verdedigen en maar weinigen zullen het betreuren wanneer Anderson, die in ons land wil komen prediken, tot ongewenst vreemdeling wordt verklaard.

Een ander geval is Mona Eltahawy, de Amerikaanse feministe van Egyptische afkomst, die in De Balie zou komen prediken over vrouwenrechten. Zij zegde zelf af, omdat zij er plotseling via 'haar Nederlandse vrienden' achter was gekomen dat in het debatcentrum aan het Leidseplein 'alleen witte mensen het spelletje kunnen spelen van het 'vrije woord'.' Het vrije woord plaatste Eltahawy tussen aanhalingstekens.

Het schijnt dat het opgewonden standje Bernadette de Wit twee jaar geleden misselijke onzin uit het publiek heeft geroepen, want zo gaat dat nu eenmaal in een democratie. Elk warhoofd mag af en toe zijn stem laten horen en dan wordt wel eens wat uitgekraamd. Maar om dan de hele Balie verantwoordelijk te stellen, is wel erg kinderachtig.

Ik denk dat Eltahawy gewoon geen zin had om te komen en toen haar ideologische inzichten heeft gebruikt om anderen de schuld te geven. Maar dat schrijf ik natuurlijk als witte man, die van witte spelletjes houdt.

Max Pam

Prediker Steven Anderson Beeld ANP

Brill

Ooit gold de University of California in Berkeley als een broedplaats van links, antiautoritair protest. Als de plek waar 'agitatoren leren om nog beter te agiteren', zoals de vermaarde FBI-chef J. Edgar Hoover met afgrijzen constateerde.

Er is met terugwerkende kracht veel aan te merken op de protestbeweging van de jaren zestig, maar één ding niet: inperking van de vrijheid van meningsuiting stond niet op de agenda. Integendeel, er moesten duizend bloemen bloeien, naar het woord van Mao (dat hij zelf niet al te serieus nam).

Van die mentaliteit is nu nog weinig te merken. In Berkeley en aan andere Amerikaanse universiteiten regeert de politiek correcte angstvalligheid. Veel universiteiten zijn omgedoopt tot ­'safe place'. Ze hebben een officiële gedragscode, vooral bedoeld om vrouwen en minderheden te behoeden voor uitingen die bedreigend of beledigend voor hun identiteit zouden kunnen zijn.

Her en der zijn literatuurlijsten aangepast, zodat teergevoelige studenten niet worden geconfronteerd met theorieën en opinies die niet voldoen aan hedendaagse normen en inzichten. Het cultuurrelativisme viert hoogtij: Bach en Beethoven zijn niet beter dan Maorimuziek.

Menig docent is in moeilijkheden gekomen, omdat hij iets heeft gezegd of als leertekst aanbevolen dat de toets der polcorkritiek niet kan doorstaan. Voortdurend zijn er akkefietjes met gastsprekers die bij nader inzien niet welkom zijn, omdat ze een onacceptabel geachte denkwijze vertegenwoordigen of een bepaalde groep voor het hoofd kunnen stoten.

Niet alleen aartsprovocateur Milo Yiannopoulos is dit lot ten deel gevallen, maar ook prominente conservatieven als Condoleezza Rice en Henry Kissinger.

Het virus waart vooral door de academische wereld in Angelsaksische landen. In december vorig jaar besloot conferencier Konstantin Kisin af te zien van een optreden op de campus van de University of London, nadat de organiserende studentenraad hem een verklaring had voorgelegd met daarin de belofte om geen 'respectloze' grappen te maken. Kisin diende zich - als ex-Rus maar al te goed bekend met regulering van humor - vooral te onthouden van 'racisme, seksisme, transfobie, xenofobie en islamofobie'.

En ja hoor, een week na de terreuraanslag in Christchurch annuleerde de Mount Royal University in het Canadese Calgary een lezing van de Iraans-Canadese ex-moslim Armin Navabi, die bekendheid geniet als criticus van de islam. De lezing was niet opportuun vanwege 'de impact van de aanslag op leden van onze gemeenschap', aldus de universiteitsleiding.

Dit is de wereld van Mona Eltahawy. De wereld waarin ongedwongen meningsvorming verdwijnt in een wolk van identiteitspolitiek. En waarin een respectabel debatcentrum voorgoed een schuldig oord wordt, omdat er ooit foute woorden zijn gesproken.

Paul Brill

Milo Yiannopoulos Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden