Opinie

‘De overheid vecht voor KLM, maar laat KLM eens voor ons vechten’

Pas na flinke druk vanuit de samenleving leverde de KLM-top iets van hun riante salaris in. Emma Zuiderveen (bestuurslid FNV Vrouw) en Oscar Donck (politicoloog) spreken van overheidssympathie.

KLM-topman Pieter Elbers (rechts op de foto) betreurde de onrust over zijn bonus.Beeld ANP

Nu de eerste schrik vanwege het coronavirus langzaam wegebt, ligt de aanstaande economische crisis – ook wel tot The Great Lockdown gedoopt – steeds meer onder een vergrootglas. ‘Italië, Hema of KLM. Wie gaan we redden?’ kopte NRC-columnist Menno Tamminga onlangs in NRC Handelsblad. KLM trok in Nederland als één van de eerste aan de bel. Logisch ook, KLM is immers ‘Hollands Glorie’, horen we al lang en met regelmaat.

Maar zoals dat gaat met bijna onvoorwaardelijke liefde, camoufleert ook dit charmante chauvinisme al snel de schaduwzijden van KLM en vergeet het de noden van hen die het beter kunnen gebruiken. En juist nu we oog in oog staan met de ergste economische crisis sinds de jaren dertig, moeten we extra kritisch zijn op de miljarden die worden uitgegeven. Want voordat de Nederlander diep in de buidel tast voor het blauwe merk moeten we ons afvragen: is KLM er ook voor de Nederlander?

Veelgehoorde argumenten gaan vaak over de bijna 30.000 banen bij KLM, de rol voor Schiphol en het Nederlandse vestigingsklimaat. De logica bij het laatstgenoemde is simpel: meer bedrijven betekent meer banen. Maar er zijn veel belangrijkere factoren die bij het vestigingsklimaat een rol spelen, schreef de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur al, waarbij te denken valt aan belastingregelingen, de (digitale) infrastructuur en onze onderwijsinstellingen. Econoom Walter Manshanden, die lang pleitte voor de groei van Schiphol, beweerde een half jaar geleden tegenover deze krant dat het niet zo werkt: ‘Het is niet Schiphol die de economie opstuwt, het is de economie die Schiphol doet groeien.’

Grote getallen

Laat niettemin voorop worden gesteld dat de werknemers dienen te worden beschermd. Maar het te pas en te onpas in de mond nemen van grote getallen ­– 28.500 banen – legt het bredere debat snel stil. Het redden van één bedrijf klinkt immers imposanter dan een veelvoud van dat aantal, maar dan opgedeeld in kleinere cohorten.

De ­plotse aanschaf van bijna 750 miljoen aan KLM-aandelen in plaats van een nodige diepte-investering in een willekeurig uit te kiezen groep die in 2019 staakte, zoals docenten, buschauffeurs en zorgpersoneel (toevallig de als vitaal bestempelde beroepen), is een schrijnend voorbeeld van kabinetsprioritering.

Dat afgelopen jaren ook onder het cabinepersoneel en grondpersoneel van KLM stakingen hebben plaatsgevonden, laat iets anders zien dan de geroemde ‘samenhorigheid tussen werkgever en werknemer’. Na drie stakingen in 2019, stelde de vakbond CNV ‘dat KLM – na recordjaren qua winst – zich in de onderhandelingen te veel heeft opgesteld als een kruidenier’. Een kruidenier die, met het minder lucratieve Air France weliswaar, in zowel 2018 en 2019 een miljard winst behaalde.

Veel is aan te merken op de arbeidsomstandigheden en de kwaliteit van het werk bij KLM en Schiphol, aldus FNV-campagneleider Joost van Doesburg tegenover het onderzoeksjournalistieke platform Follow the Money: ‘Wij constateren al jaren dat medewerkers in deze sector geen leefbaar loon ontvangen voor het uitvoeren van onregelmatig, fysiek zwaar en ongezond werk.’

Er is sprake van minimale vergoeding, toenemende veiligheidsincidenten en een hoge doorloop. Zelfs nu KLM naar alle waarschijnlijkheid overheidssteun krijgt, heeft het bedrijf de contracten van tweeduizend werknemers niet verlengd. Waarom moest het tot gisteren duren tot de KLM-top zwichtte voor druk vanuit de samenleving en schoorvoetend besloot toch maar een deel van het riante salaris in te leveren en af te zien van een bonus voor dit jaar?

Terwijl de top van Action, BAM en Booking.com vrijwel meteen salaris inleverde vanwege de coronacrisis, was KLM bezig met de ‘lange termijn’ door de bonus van de Nederlandse topman op te krikken. “Ik betreur de ontstane onrust zeer,” zei Elbers gistermiddag. Dat de geplande bonus(uitbreiding) voor eerst Elbers en daarna topman Ben Smith van Air-France KLM is ingetrokken, oogt meer als schijnsolidariteit na een heterdaadje dan morele herpositionering.

Prioriteiten

Het kabinet treft meer sociale regelingen dan ooit, maar heeft duidelijk zijn prioriteiten weer bij het grootbedrijf staan, terwijl duizenden mensen zorgen maken of ze het einde van de maand kunnen halen. De coronacrisis roept nadrukkelijk de politieke vraag op hoe we ons geld willen verdelen. Op dit moment kiest het kabinet voor KLM, maar we kunnen ook anders kiezen. KLM vecht nu voor zichzelf, maar laat ze ook eens eerst voor ons vechten.

Oscar Donck is historicus en politicoloog en werkt als onderzoeker bij de Vrije Universiteit ­Amsterdam.Beeld -
Emma Zuiderveen is bestuurslid FNV Vrouw, scheikundige en promoveert bij milieukunde aan de Radboud Universiteit ­Nijmegen.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden