Patrick Meershoek Beeld Artur Krynicki

De oorlog is nog steeds geen voltooid verleden tijd

Plus Patrick Meershoek

Een tentoonstelling met foto's van Auschwitz, de moeizame gang van zaken rond het Namenmonument, een opmerking uit de ­losse pols over de politieke kleur van het fascisme: er gaat geen week voorbij zonder nieuws dat verband houdt met de Tweede Wereldoorlog. En elk bericht kan rekenen op een emotioneel onthaal, variërend van verdriet en ontroering tot woede en verontwaardiging.

Meer dan zeventig jaar na de bevrijding is de Tweede Wereldoorlog nog steeds geen voltooid verleden tijd. Sterker: het heeft er veel van weg dat we met steeds meer kracht terugdenken aan de verschrikkingen van de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw.

Er is in Amsterdam inmiddels een lange wachtlijst voor aanvragers van een struikelsteen ter herinnering aan weggevoerde Joodse mannen, vrouwen en kinderen.

Dat verlangen om te herdenken komt vermoedelijk ook voort uit een biologische noodzaak. Van de mensen die de gruwelen van de oorlog nog aan den lijve hebben ondervonden, hebben de meesten het vaantje gestreken.

De kinderen van net na de oorlog zijn nu aangekomen in de herfst van het leven en velen van hen voelen sterk de behoefte om de verhalen van hun ouders veilig te stellen voor volgende generaties.

De vrees voor het vergeten is niet onterecht. Ook de herinnering aan het verschrikkelijke heeft een beperkte houdbaarheid. De praktijk leert dat wij misschien wel van helden houden, maar dat de geschiedenis voor de grootste schurken een tafeltje bij het raam reserveert. Het is wrang, maar de naam van Adolf Hitler zal vermoedelijk langer voortleven dan de naam van Nelson Mandela.

En hoe zal in de verre toekomst naar de man worden gekeken? Net zoals wij tegenwoordig kijken naar meedogenloze veroveraars als Alexander de Grote, ­Julius Caesar en Napoleon Bonaparte? Met een mengeling van bewondering en ontzag? Zal dat over tweehonderd jaar nog steeds onvoorstelbaar zijn? ­Napoleon is inmiddels de naamgever geworden van een dure ­cognac.

Vandaar de behoefte om nu de verhalen af te drukken in boeken, om nu de namen van de slachtoffers te beitelen in steen. Ook als wij er allang niet meer zijn, zullen overal in het land sporen terug te vinden zijn van een oorlog die steeds verder achterop raakt in de tijd. De honderden monumenten op pleinen en in plantsoenen zullen herinneren aan de oorlog en aan onze behoefte om de herinnering vast te houden.

Die herinnering zal op enig moment vervagen. Door het verstrijken van de tijd of omdat zich nieuwe verschrikkingen hebben voorgedaan die ook moeten worden herinnerd.

Maar dat zal heus nog wel een hele tijd duren. Dat moet je de nazi's nageven: ze hebben in amper twintig jaar ­gezorgd voor een pluspakket aan verschrikkingen en gruwelijkheden waar we nog zeker honderd jaar verbijsterd op ­kunnen kauwen.

Reageren? patrick@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden