Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

De oorlog in Oekraïne gaat voor Poetin niet goed, zijn propagandafront in Rusland – helaas – wel

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Ik keek samen met mijn collega’s Dima en Lisa naar de tirade van Poetin op tv, waarin hij tekeerging tegen ‘de vijfde colonne’ en opriep tot ‘de zelfreiniging’ van de Russische natie.

“Wij zullen onderscheid maken tussen ware patriotten en tuig en verraders. We zullen die simpelweg als insecten die in je mond komen uitspugen op de grond,” zei Poetin letterlijk.

Ik zag Dima en Lisa verstrakken. Ze zijn de eerste twee Russische collega’s die naar Amsterdam kwamen om het werk van The Moscow Times voort te zetten. In de komende dagen volgen er – hopelijk – meer. Dima en Lisa laten familie en kinderen achter. Zo belangrijk vinden ze het voortbestaan van onafhankelijke journalistiek.

En juist op mensen als Dima en Lisa is Poetins toorn gericht. Russen die de waarheid vertellen over de oorlog, die zich verzetten tegen de propaganda die Rusland overspoelt.

Dima en Lisa zijn nu insecten – ontdaan van menselijkheid.

Met de oorlog gaat het dankzij de onverzettelijkheid van de Oekraïners niet goed voor Poetin. Maar op het propagandafront in Rusland is hij – het is pijnlijk om te moeten constateren – aan de winnende hand.

De Russische sociale media worden overspoeld met filmpjes waarin scholieren, arbeiders en ambtenaren in groepjes de letter Z uitbeelden.

Z is het symbool geworden voor steun aan de oorlog, die door de staatspropaganda nog steeds wordt neergezet als een defensieve strijd tegen de Navo. De Z komt niet voor in het Russische alfabet, maar was op veel tanks gekalkt die naar het front reden. Het staat nu voor ‘Za’ – wat ‘voor’ betekent in het Russisch.

Tijdens de annexatie van de Krim was er ook al zo’n symbool – een oranje-bruin lintje – dat door veel Russen in het knoopsgat werd gedragen of aan de autospiegel hing.

‘Toen had dat nog iets vrolijks,’ schreef columnist Andrej Kolesnikov, ‘maar nu heeft het alleen maar een grimmige betekenis. Wie niet aan de Z-campagne meedoet, is een paria – staat buiten de maatschappij.’

De campagne bereikt zelfs het verre Vladivostok, waar Valeria, de moeder van onze schoondochter, woont. Zij is arts en werd op dreiging van ontslag te verstaan gegeven zich te onthouden van kritische uitspraken. “Op het stadhuis is een gigantische Z geschilderd,” vertelde Valeria.

In Moskou weigerde onderwijzer Kamran Manafli zijn klas een Z te laten uitbeelden. Ontslag was het directe gevolg. En zo gaat het door heel Rusland heen.

De nieuwe wet die vijftien jaar gevangenisstraf mogelijk maakt voor het ‘verspreiden van fake nieuws’ over de oorlog kent de eerste slachtoffers.

Opvallend genoeg betreft het niet een belangrijke journalist of mensenrechtenactivist, maar een foodblogger en een gepensioneerde uit Tomsk.

Veronika Belotserkovskaja (Nika voor vrienden) – staat op Instagram afgebeeld in een mooie blauwe jurk tegen de achtergrond van een Provençaalse gele deur (de Oekraïense kleuren). Zij heeft een miljoen volgers en geeft kookcursussen in Zuid-Frankrijk waar ze merendeels resideert.

Nika is toevallig ook een goede kennis. Ze huurde onze datsja in Zjoekovka toen we een stukje verderop verhuisden.

“Het was zowel grappig als schokkend om te horen dat ik als eerste ben aangeklaagd voor deze wet. Het voelt alsof ik nu officieel tot een fatsoenlijk mens ben verklaard,” vertelde Nika, die haar afschuw en verontwaardiging voor de Russische invasie op Instagram niet onder stoelen of banken stak.

Maar waarom zij? “Ik ben geen politiek persoon, ik spreek me uit als een moeder van drie zonen,” zegt Nika.

En daarin schuilt precies het antwoord. “Ik ben het type persoon waar Poetin in zijn speech op doelde.”

“Ik heb een goed leven, ik post mooie foto’s. Poetin wil mensen als ik framen als verraders en de vijfde colonne. Ik sta symbool voor wat Poetin als de door het Westen gecorrumpeerde Russische elite ziet.”

Nika is in Zuid-Frankrijk veilig buiten het bereik van de Russische autoriteiten. Dat geldt niet voor de tweede aangeklaagde. Marina Novikova, een 63-jarige gepensioneerde dame uit een stadje vlak bij provinciestad Tomsk. Zij had 170 volgers op Telegram toen ze zich tegen de oorlog uitsprak. Marginaler en gewoner kan bijna niet. En toch pikte de FSB haar eruit.

“De boodschap van het Kremlin is simpel: wees bang. Iedereen die zich uitspreekt kan aan de beurt komen,” zegt Kolesnikov.

Hoe verfijnd de Kremlinspindokters werken blijkt uit het incident met Marina Ovsjannikova – de moedige redacteur die tijdens het avondnieuws met een antioorlogposter opdook. De actie van Marina was een instanthit in de hele wereld. Iedereen hield de adem in wat met haar zou gebeuren. Ze werd na 21 uur verhoor vrijgelaten en deed als eerste haar verhaal aan zoon Pjotr in The Guardian. Marina kwam er vooralsnog met een boete vanaf. Het Kremlin liet voor even een vriendelijk gezicht zien.

Maar dat zegt niets. Op vrijwel hetzelfde moment werd in een Russische rechtszaal nog eens dertien jaar gevangenisstraf geëist tegen oppositieleider Aleksej Navalny. Boven op de straf die hij nu al – volkomen ten onrechte – uitzit in een strafkamp. Dat haalde vrijwel geen enkele voorpagina.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden