Johan FretzBeeld Artur Krynicki

De mars van Dr. King is bij lange na niet voltooid

PlusJohan Fretz

Wekenlang werden Amerikaanse overheidsgebouwen bestormd door witte anti-lockdowndemonstranten, tot de tanden toe bewapend met AK-47’s. ‘This is a free country!’, brulden ze tegen politieagenten. Die toonden zich stuk voor stuk reïncarnaties van Gandhi. Als wassen beelden lieten ze de dreiging en agressie over zich heen komen.

Deze week zagen we een ander Amerika. Een politieagent arresteerde George Floyd, een zwarte man. Floyd verzette zich niet, maar even later lag hij toch op de grond, de knie van de agent op zijn nek, minutenlang. ‘I can’t breathe’, riep hij. Maar de agent stopte niet. Even later was Floyd dood.

Nog een incident. Een Afro-Amerikaanse vogelspotter vroeg een vrouw in Central Park of ze haar hond, conform de regels, aan de lijn wilde houden. De vrouw reageerde woedend: ‘Ik ga de politie bellen en ze vertellen dat er een Afro-Amerikaanse man is die mijn leven bedreigt.’

Er was een tijd, niet eens zo lang geleden, dat ik rond dit thema de positie innam van eeuwige verzoeningsgezinde. Maar langzaamaan begon tot me door te dringen dat ik wel erg vaak ijzingwekkend stil bleef over deze zaken. Dat mijn hang naar verzoening nobel klonk, maar ook een gevaarloze positie was, waarmee ik hoopte niemand voor het hoofd te stoten. Geboren uit de fundamentele angst om niet meer geaccepteerd te worden door mensen die al ontzet zijn wanneer ze een plaatje van een gemengd stel zien in een voortplantingsboek.

Maar ik mag niet langer zwijgen. En evenmin kan ik de beelden uit Amerika nog afdoen als een ver-van-mijn-bedshow. Nee, de structurele moord­partijen op zwarte Amerikanen zijn goddank niet letterlijk naar Nederland te vertalen. Maar laten we niet vergeten dat eind vorig jaar een vreedzame ­bijeenkomst van activisten in Den Haag werd ­verstoord door racistische terreur: het bestormen van een gebouw met vuurwerk en wapens. Dat vreedzame demonstranten, die niets meer eisen dan volwaardig deel te mogen nemen aan het publieke debat en als gelijkwaardig mens te worden behandeld, bekogeld werden met eieren.

Vraag honderd mensen wat ze van Martin Luther King vinden en negentig zullen hem een geweldenaar noemen. Dat was hij ook. Zijn boodschap over de radicale kracht van liefde, die je zelfs opbrengt voor degene die jou haat, is bovenmenselijk. Maar King was niet alleen een verzoener. Hij was ook een radicaal, die de machtsverhoudingen vurig uitdaagde.

Ik zie een knie op een nek geplant en hoor: ‘I can’t breathe.’ Het gezicht van de agent: de blik van iemand die ze niets kunnen maken. De tweet van de president: ‘When the looting starts, the shooting starts’. De stem van de vrouw die haar macht kent: ‘Ik ga de politie bellen en zeggen dat een Afro-Amerikaanse man mijn leven bedreigt’.

De mars van Dr. King is bij lange na niet voltooid. Je kunt bij de Xenos ongetwijfeld een kussentje kopen waarop staat: ‘I Have a Dream’, maar als je op dat kussentje gaat zitten en naar je televisie schreeuwt dat ‘al die zwartjoekels maar moeten oprotten naar hun eigen land’, dan moet je misschien een ander kussentje kopen.

We kunnen ons niet domweg onderdompelen in een geruststellend credo, we dragen de verantwoordelijkheid om ook de pijnlijke realiteit die erachter schuilgaat onder ogen te zien.

Verzoening kan niet bestaan zonder eerst de confrontatie aan te gaan met de onverzoenlijkheid die zich telkens zo wreed en lelijk openbaart. ‘I can’t ­breathe’. Wie wel kan ademen, moet niet zwijgen, maar durven zijn mond open te trekken.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden