Opinie

De link van de online begrafenis werkt niet. En nu?

Haar oudtante overlijdt, maar Megan van Kessel kan vanwege de coronamaatregelen de begrafenis niet fysiek bijwonen. Ze besluit de livestream te volgen, maar de link werkt niet. Wat nu?

Beeld Ted Struwer

Vorige week stierf mijn oudtante Tineke. ‘Ze was op', schreef mijn moeder via WhatsApp. Helaas behoorde ik niet tot de top vijftien die naar de begrafenis mocht komen en daar baalde ik als atechnisch mens van. Voorafgaand aan die eindeloze dood hoort een afscheid dat nog één laatste goed verhaal kan schenken.

Op de begrafenis van Tinekes zus had ik naast Marco van Basten gezeten terwijl Gordon Kon ik nog maar even bij je zijn zong. Bij de voorbereidingen van de begrafenis van mijn neef stuitte ik op een naaktfoto van diens vader met zijn nieuwe vriendin. En tijdens de kerkdienst van de moeder van een oud-klasgenoot was per ongeluk de concertversie van Afscheid nemen bestaat niet gekozen, waardoor de kerk minutenlang naar joelende Marcofans moest luisteren. De foutjes, de laatkomers en de mystery guest, ze maken de dood menselijk.

Onder werktijd

Een begrafenis in coronatijd maakt de dood doodvermoeiend. Ik moest het doen met een link van een livestream waar ik met een wachtwoord toegang toe had. De dienst was onder werktijd en ik twijfelde of ik vrij moest vragen. Het voelde aanstellerig om niet te gaan werken.

Ik vond het jammer dat corona het ritueel van mooi aankleden en de schoenen aandoen die je nooit draagt, wegnam. Het fysiek aanwezig zijn bij afscheid herinnert je aan de gunst te mogen leven. Het herenigt met verre familieleden en laat inzien hoe triviaal het gros van je problemen is. Coronamaatregelen gaven het drama geen kans op een van de weinige aangelegenheden dat drama er mag wezen. De weblink bood ook weinig ruimte voor empathie. ‘Ik moet zo naar een begrafenis’ heeft een ander effect dan ‘Ik heb zo een begrafenis online’.

Zwarte beeldschermen

Natuurlijk werkte de link niet. Mijn familie was in rep en roer. Foto’s van zwarte beeldschermen werden gedeeld in de familiewhats­appgroep. Mijn moeder schreef: ‘Hoor niks en beeld staat stil,’ gevolgd door een foto van het zwarte laptopscherm. Op Facebook ging het los. Op de vijftien mensen na die er wel mochten zijn, liet iedereen weten te maken te hebben met het zwarte beeld. ‘Bij mij lukt het ook niet.’ ‘Hier ook niks.’

Het was tragisch. Ik stopte mijn gedachtes aan tante Henny, die vanwege een longaandoening thuis moest blijven, snel weg. Als ik ooit de begrafenis van mijn zussen zou missen vanwege een technische storing zou ik alle techniek boycotten en in een boom gaan wonen.

Plots was daar een nieuwe link in de familieapp. Een opname van het afscheid. Iemand had zich over het probleem gebogen en de nabestaanden getroost met een video die je kon downloaden. Nu kon ik de begrafenis in alle rust terugkijken.

Begrafenis in broekzak

Ineens begreep ik dat de begrafenisstoet naar het mortuarium en de bijeenkomst achteraf de functie hebben om je los te hakken van de dagelijkse rompslomp. Ik zat met een enorme verantwoordelijkheid: drie kwartier aan begrafenis in mijn broekzak. Een afscheid dat ik overal en op elk moment kon bekijken. Na het eten, in plaats van een aflevering van Real Housewives of wanneer mijn zoon op de crèche zit. Dat laatste leek me het beste, maar de angst voor het duister erna, zoals na afloop van een Skype­gesprek met een geliefde aan de andere kant van de wereld, weerhield me.

Ik snakte naar het kuddegedrag dat bij een begrafenis hoort, de stoet volgen. Toen ik het kijken twee dagen had uitgesteld, werd de dwaalruimte waarin ik me bevond groter. Mijn zussen waren gelijk begonnen. Het was beter geweest als ik dat ook had gedaan, ik maakte het vreselijk ingewikkeld voor mezelf.

Ik dacht dat het een goed idee was om op de Dam te gaan zitten zodat ik me na afloop niet zo eenzaam zou voelen, maar het regende. Buurthuizen en restaurants waren dicht. Ik zocht op Google Maps naar kerken, maar vreesde dat ik daar asociaal zou overkomen met mijn laptop.

Scheermesje

Ik dacht aan Tineke, het kleed dat ze had gehaakt voor mijn zoontje toen hij geboren werd. En de flyer van mijn vermiste kat die ze met haar 113 Facebookvrienden had gedeeld. Ze was mijn favoriete Facebookvriend. Ik scrolde door haar pagina. Haar doktersbezoeken deelde ze op wenskaarten waar een taart op stond en ze schreef teksten als: ‘In huis heb ik altijd een joggingbroek aan nu dacht ik geen gezicht al die pluisjes. Maar ja weggooien is zonde geprobeerd ze eraf te plukken was geen doen. Ik denken hoe ik dat sneller kon doen toen heb ik een scheermesje gepakt en in no time was mijn broek weer glad. Dus in het vervolg scheer ik mijn joggingbroeken.’

Tineke verdiende meer dan mijn getreuzel en ik besloot korte metten te maken. Nadat ik de link had gedownload, wikkelde ik mezelf in de door haar gehaakte deken en drukte op play. Zonder cake. Zonder koffie.

Ik heb van begin tot eind gehuild. Wat ik me van tevoren niet realiseerde, was dat ik nu de camera was. Vanachter mijn laptop ontkwam ik niet aan de aanblik van mijn familie op hun kwetsbaarst. De trillende knie van de dochter die haar moeder heeft verloren of de broer wiens mondkapje vochtig wordt van tranen.

Stoorzender

Wanneer je op iemands begrafenis bent, dan houd je je blik strak op de kist of een deurklink gericht. Dan zie je het verdriet van je medemens niet zo. Omdat je deels bezig bent om jezelf een houding te geven. Maar ook omdat je mensen niet gaat aangapen zoals ik dat vanachter mijn laptop deed. Als ik in de zaal had gezeten, had ik waarschijnlijk niet gehuild omdat het verdriet van anderen groter is. Nu mocht ik gewoon heel hard huilen om tante Tineke, ook al was ze mijn oudtante en had ik nooit bij haar gelogeerd.

Het was eigenlijk prettig om geen oncomfortabele schoenen te dragen of gesprekken te voeren over waar je woont en werkt. Dat het internet in mijn broekzak zorgt voor een hoop afleiding is vervelend, maar het gaf me wel een moment om afscheid te nemen zonder de afleiding van mijn fysieke aanwezigheid. Ik ben de grote stoorzender op een begrafenis, niet het internet. Behalve dat mijn kat er telkens doorheen miauwde, beleefde ik het drama dat de dood verdient. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden