Opinie

‘De lange arm van Ankara verliest zijn grip’

De polarisatie in de Turks-Nederlandse gemeenschap laat zien dat een deel van deze inwoners afstand neemt van de ‘lange arm van Ankara’, ziet Gürkan Çelik. 

Opschudding bij het Turkse consulaat in Rotterdam in 2017 nadat Nederland de Turkse minister Fatma Kaya de toegang had geweigerd. Beeld Joris van Gennip

Laten we even teruggaan in de tijd. Honderden Turkse Nederlanders gingen in juli 2016 in Rotterdam de straat op om de mislukking van een couppoging in Turkije te vieren. Vanaf het Wilhelminaplein liepen ze, zwaaiend met Turkse vlaggen, in de richting van de Erasmusbrug. Soortgelijke demonstraties vonden ook in andere steden plaats, zoals Eindhoven en Amsterdam.

Twee jaar later, in juni 2018, vierden de Turken in Nederland massaal de overwinning van president Erdoğan bij de parlementsverkiezingen van Turkije, net zoals dat gebeurt als het Turkse nationale elftal een voetbalwedstrijd heeft gewonnen.

De aanleiding voor een recente uitbarsting van openbare blijdschap was de militaire operatie van het Turkse leger in het noorden van Syrië om een bufferzone te creëren voor de Syrische vluchtelingen in Turkije. Enkele dagen erna stonden Turken tegenover Koerden in Rotterdam. Dat liep op 16 oktober uit de hand, de politie moest ingrijpen.

De vraag rijst waarom deze inwoners van Nederland zich zo sterk op Turkije richten, en de straat opgaan om hun steun te betuigen aan het land waaruit hun (groot)ouders ruim een halve eeuw geleden zijn geëmigreerd. Is het simpelweg nationalisme?

Bekend is dat Turkije zijn internationale aanwezigheid duchtig wil opschroeven, niet alleen diplomatiek en economisch maar ook sociaal en cultureel. Het Directoraat voor Turken in het Buitenland en Gerelateerde Gemeenschappen, gevestigd in Ankara, symboliseert dat beleid. Van daaruit haalt Ankara sinds maart 2010 de banden aan met de Turkse staatsburgers in den vreemde. De achterliggende gedachte is om de Turkse burgers in de vestigingslanden het gevoel te geven dat Ankara zich om hen bekommert.

Inmenging

Van oudsher doen de verschillende politieke en religieuze stromingen in Turkije een beroep op de Turken die in diaspora leven, verspreid tussen andere nationaliteiten. Deze inmenging wordt ook wel ‘de lange arm van Ankara’ genoemd, en in termen van de politieke antropoloog Benedict Anderson gaat het om ‘lange­afstandsnationalisme’.

Een belangrijker instrument dat de laatste jaren intensiever is ingezet voor de Turkse diasporapolitiek is Diyanet, het Turkse Directoraat voor Godsdienstzaken. Kiesgerechtigden worden bijvoorbeeld met bussen naar de Turkse stemlocaties in Nederland vervoerd. Ook voert Diyanet beïnvloedingscampagnes, zoals de oproep tot protest tegen het monument dat de Armeense genocide gedenkt in Almelo.

Het antwoord op de vraag ‘bestaat er een Turkse diaspora?’ lijkt ja te moeten zijn, gezien de gebeurtenissen van de afgelopen jaren in Nederland en andere Europese landen. Maar óf dat echt zo is en óf die diaspora op de lange termijn standhoudt, is discutabel. Er is een licht groeiende groep onder Turkse Nederlanders die zich niet identificeert met het land van herkomst. 

Een signaal is dat zo’n zestig procent van ruim een kwart miljoen kiesgerechtigden onder de Turkse Nederlanders niet ging stemmen voor de Turkse parlements- en presidentsverkiezingen in 2018. Een jaar eerder, bij het Turkse referendum over grondwetswijzigingen, stemde nog niet de helft van de Turkse Nederlanders.

Verdraagzaamheid

In de ogen van de niet-stemmers zijn de waarden en normen die Ankara uitdraagt niet verenigbaar met de meer liberale waarden en ­normen zoals verdraagzaamheid en vrijzinnigheid, waaraan in Nederland en de westerse samenleving wordt gehecht.

Deze groep zal niet de straat opgaan om van hun band met Turkije te getuigen. De jongere generaties beseffen langzaam maar zeker dat hun toekomst in Nederland ligt. Tegelijkertijd is de Turkse gemeenschap de afgelopen jaren enorm gepolitiseerd en gepolariseerd.

Daarom spreek ik liever van een verdeelde diaspora. Maar als Nederland de hier wonende Turken wegduwt door vernedering en discriminatie, zal Turkije hen ongetwijfeld aantrekken en aan zich proberen te binden. En wat gebeurt er dan?

Gürkan Çelik, Ondernemerscoach en Turkije­specialist, mede­auteur van Turkey in Transition: The Dynamics of Domestic and Foreign Politics (2020). Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden