Opinie

‘De journalistiek moet zich meer engageren’

De Soedanese cartoonist Khalid Albaih is donderdag te gast in De Balie. Volgens masterstudent aan de UvA Roel Meijvis kunnen journalisten veel van zijn werkwijze en ideeën leren. 

Werk van de Soedanese cartoonist Khalid Albaih. Beeld khalid albaih

Donderdag verzorgt de Soedanese cartoonist Khalid Albaih de 27ste Vrijheidslezing in De Balie. In zijn lezing gaat hij in op het belang van kunst voor de samenleving en de vraag hoe kunst de wereld kan veranderen. Dat zijn eigen kunst in staat is om bij te dragen aan grote politiek-maatschappelijke veranderingen werd bewezen tijdens de Arabische Lente. Dat ook zijn lezingen veel teweeg kunnen brengen, ondervond ik een aantal jaar geleden als journalistiekstudent op het International Journalism Festival, dat elk jaar in Perugia wordt gehouden. Zijn verhaal laat goed zien waar het de journalistiek aan ontbreekt.

Een groter contrast kon haast niet. Jigar Mehta had zojuist een powerpitch van een uur gegeven over het online platform AJ+, een start­-up van Al Jazeera, waarna hij de zaal verliet en het overgrote deel van het publiek met zich meenam. “Als je vragen hebt, kun je ze buiten stellen. O, en ik heb stickers,” riep hij nog snel door de microfoon. Vervolgens nam achter diezelfde microfoon een timide jongeman plaats, afkomstig uit Soedan, waar hij als cartoonist zijn leven niet zeker is. Zijn naam: Khalid Albaih.

In Soedan groeide Albaih op met het idee dat politiek iets is waar je zo weinig mogelijk mee te maken moet hebben. “Als je een normaal leven wilt, zorg dan dat je je nooit met politiek bemoeit,” werd hem gezegd. Hij wist echter ook dat wanneer je niets deed, er ook nooit iets zou veranderen.

Gebrek aan zelfkritiek

De cartoons waren voor hem een manier om zich toch politiek te kunnen uiten. Aan het begin van de Arabische Lente werden zijn tekeningen veel online gedeeld. Daarna werden ze in Egypte als graffiti op de muren gespoten en verschenen ze overal op spandoeken.

Er kwam verandering; er gebeurde iets. En zijn tekeningen hielpen daarbij. Wanneer hem wordt gevraagd of hij daar trots op is, kijkt hij weg en klinkt zijn stem nog fragieler dan daarvoor: “Ik teken gewoon. Er zijn mensen die overlijden bij de protesten. En ik teken gewoon.” Hij schiet vol en met hem het handjevol mensen die in de nog nadampende zaal zijn gebleven.

In het grote contrast tussen deze twee sprekers onthult zich een wezenlijk probleem van de journalistiek. De aanwezige journalisten leken zich louter te interesseren voor de vraag in welke vernieuwende vorm de verhalen moesten worden verteld om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Het ging om apps, likes, views en om Snow Fall van The New York Times; niet om wat een goed verhaal eigenlijk is en wat precies verstaan wordt onder ‘bereik’ of ‘impact’.

Albaih gaf daarentegen blijk van een grote mate van politiek-maatschappelijke betrokkenheid en emotionele verbondenheid met zijn onderwerp; van een noodzaak om zijn verhaal te vertellen, zich voor een zaak in te zetten.

De kunst ontleent zich van nature beter voor deze betrokken of zelfs activistische houding dan de journalistiek, die zich eerder op afstand lijkt op te stellen om verslag te kunnen doen van. Deze ogenschijnlijk neutrale houding heeft ertoe geleid dat een van de kerninstituties van de open en vrije samenleving in slaap is gesust en zichzelf niet kritisch onder de loep neemt. Daardoor konden redacties vercommercialiseren en zich meer op kwantiteit richten.

Waarheidsvinding

Ik denk dat de journalistiek er goed aan doet een voorbeeld te nemen aan kunstenaars als Albaih. De journalist dient zich weer te ‘engageren’: niet in de betekenis waarop Mehta destijds bij AJ+ head of engagement was, maar op de ­manier waarop Albaih dat is: door verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld zoals deze is en verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen daden in die wereld; door zich aan een onderwerp te committeren in het volledige ­besef dat hij niet louter verslag doet van een ­wereld, maar er met elk nieuwsbericht dat hij schrijft medeverantwoordelijk voor is.

Of zoals Albaih het destijds verwoordde: “Ze moeten zorgen dat ze de waarheid vertellen. Die verantwoordelijkheid ligt nou eenmaal bij iedereen met een pen.” Ja, journalistiek is waarheidsvinding, maar waarheidsvinding is een verantwoordelijkheid: neem die. 

Roel Meijvis. Masterstudent filosofie aan de UvA, oud-student journalistiek en cabaretier.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden