Opinie

‘De gevaarlijke allure van een narcistische leider als Donald Trump’

Waarom staan zo veel Amerikanen achter Trump? Gevoelens van onzekerheid spelen een belangrijke rol, stellen Eddie Brummel­man en Barbara Nevicka van Amsterdam Young Academy. Mensen klampen zich vast aan een narcistische leider.

President Donald Trump vergelijken met een klein kind is gevaar­lijk. Een kind kun je immers niet verant­woorde­lijk houden voor falend coronabeleid.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De Verenigde Staten bevinden zich net als de rest van de wereld in de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Het coronavirus raast door het land en heeft geleid tot grootschalig lijden en een ongekende economische krimp. Uit onderzoek blijkt dat in tijden van crisis mensen zich steviger vastklampen aan een narcistische leider: iemand die met onwankelbaar zelfvertrouwen het land een grandioze toekomst voorspiegelt, iemand als Donald Trump. Het is te hopen dat het Amerikaanse volk deze allure kan weerstaan, omdat een narcistische leider juist in tijden van crisis gevaarlijk kan zijn.

Trump bleek in aanloop naar de verkiezingen van 2016 als geen ander in staat een crisis aan te boren. Veel Amerikanen waren onzeker over hun economische vooruitzichten, baalden van het immigratiebeleid en zagen minderheidsgroepen een steeds grotere stem krijgen. Trump werd gezien als de redder in nood. Narcistische leiders worden inderdaad vaak gezien als visionairs die hun volgelingen met megalomane toekomstbeelden een gevoel van hoop en zekerheid geven: ‘We will make America great again!

Breed gedragen scepsis

Zijn hoogmoed was destijds de sleutel tot het Witte Huis, maar is nu de oorzaak van falend coronabeleid. Trumps beleid is namelijk niet afgestemd op de werkelijkheid, maar op zijn eigen grandioze fantasie, waarin hijzelf onaantastbaar is en het coronavirus magisch zal verdwijnen. Toen er in februari enkele tientallen coronabesmettingen waren vastgesteld in de VS, zei Trump over het virus: “Het zal verdwijnen. Op een dag – als een wonder – zal het verdwijnen.”

Zes maanden later zei hij: “Het verdwijnt. Het zal verdwijnen. Dingen verdwijnen. Geen twijfel over mogelijk dat het gaat verdwijnen.”

Inmiddels tellen de VS meer dan ­8 miljoen besmettingen en meer dan 200.000 sterfgevallen. En intussen heeft Trumps hoogmoed ook nog geleid tot een breed gedragen scepsis tegenover wetenschappers en medici. Hij heeft wetenschappelijke bevindingen in twijfel getrokken en adviezen van experts in de wind geslagen. Narcistische leiders vinden andermans expertise nutteloos.

Toen Trump zelf met het virus besmet was geraakt, hoopte men dat hij zijn mening zou bijstellen. Maar na zijn herstel claimde hij: “Ik voel me erg goed! Wees niet bang voor covid. Laat het je leven niet domineren… Ik voel me beter dan 20 jaar geleden!”

Veel van zijn volgelingen hebben deze ideeën overgenomen: ze denken dat de pandemie wordt overdreven en weigeren zich aan de gedragsregels te houden, waardoor ze extra gevaar lopen besmet te raken.

Nu de verkiezingen voor de deur staan, is het hoog tijd dat Amerikanen hun president afrekenen op zijn gedrag. Dat gebeurt vooralsnog onvoldoende; er hangt namelijk een zweem van kinderlijke onschuld om hem heen.

De Amerikaanse politicoloog Daniel Drezner noemt Trump een ‘brutale kleuter’, journalist David Brooks ziet in hem een ‘onzekere, opscheppende kleine jongen’ en de populaire Amerikaanse presentator Bill Maher beschrijft hem als een ‘verwende vijfjarige met een woedeaanval’.

Bescheidenheid

Deze vergelijkingen zijn niet alleen misplaatst, ze zetten kleuters in een kwaad daglicht, maar ze zijn ook gevaarlijk. Een kleuter kunnen we niet verantwoordelijk houden voor falend coronabeleid, een volwassen man wel.

Om de crisis te beteugelen, moet Trump de risico’s van het virus onder ogen durven zien en zich niet te groot voelen om zich te laten adviseren door wetenschappers en medici: de crisis vergt bescheidenheid, geen hoogmoed. In de Griekse mythologie wordt hoogmoed afgestraft door godin Nemesis. In een democratie wordt hoogmoed afgestraft door de kiezers. Trump lijkt in de peilingen voorzichtig aan populariteit in te boeten, maar het is de vraag of voldoende kiezers zijn allure kunnen weerstaan.

Dit is de eerste bijdrage voor Het Hoogste Woord van leden van de Amsterdam Young Academy (AYA), jonge wetenschappers verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. Stukken van AYA­leden zullen vanaf nu regelmatig op deze site terug te vinden zijn.

Eddie Brummelman, ontwikkelingspsycholoog aan de UvA en vicevoorzitter van de Amsterdam Young Academy. Auteur van Bewonder mij! Overleven in een narcistische wereld.Beeld Sander Nieuwenhuys
Barbara Nevicka, organisatiepsycholoog aan de UvA. Auteur van het proefschrift Narcistische leiders: De schijn van ­succes.Beeld Roger Cremers
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden