Maarten Mol Artikel Beeld Sjoukje Bierma
Maarten Mol ArtikelBeeld Sjoukje Bierma

Dat ergens bij De Omval ook galgen hadden gestaan, wist ik niet

PlusMaarten Moll

Maarten Moll

Hier hebben galgen gestaan.

Ik sta met de fiets tussen de benen voor wat ooit café De Omval was. Waar schrijfster Sana Valiulina me ooit, op een koude winterochtend, huiveringwekkende verhalen uit Rusland vertelde.

Het café sloot in oktober 2020, het gebouw staat er nog. Er komt een Circular City House voor in de plaats, of, in gewoon Nederlands: een houten buurthuis.

Waar stoelen stonden, staan nu rekken met kleding. Aan een tafel midden in de ruimte zit een vrouw achter een naaimachine. Op een raam een logo. Petra de Jonge. Exclusieve Damesmode op Maat.

Misschien is het Petra de Jonge zelf die daar kleren aan het maken is.

Door een ander raam zie ik nog de bar met de bierkranen. Op een blinde muur hangt een groot billboard voor het kledingmerk New Zealand Auckland.

Die galgen.

Onlangs werd na een restauratie op een schilderij van Hendrick Avercamp, IJsgezicht (1610-1620), een galgenveld ontdekt. De okergele lijntjes had men heel lang aangezien voor riet. Maar het waren toch echt galgen. Met eraan hangende lichamen en al.

Ik dacht onmiddellijk aan een andere schilder. Rembrandt. Die in een roeibootje het IJ was overgestoken om in Noord, op Volewijk (waar nu de A’DAM Toren staat) naar een geëxecuteerd meisje te gaan kijken. Rembrandt maakte twee tekeningen van het daar opgehangen jonge Deense dienstmeisje Elsje Christiaens, die haar huisbazin tijdens een ruzie met een bijl had doodgeslagen. (Overigens werd Elsje op de Dam aan een paal gewurgd en daarna ter afschrikking ‘tentoongesteld’ op het galgenveld om ‘van de locht en ’t gevogelte verteerd te worden’.)

Maar dat ergens bij De Omval ook galgen hadden gestaan, wist ik niet.

Er is een site waarop je meer kunt lezen: zoek op Galgenvelden van Amsterdam. Vier waren er. In Noord, bij De Omval, in het huidige Westpoort, en in de buurt van wat nu het Leidseplein is. Op Prinseneiland is een straat die refereert aan de galgenvelden: de Galgenstraat. Als mensen daar hun huis uitstapten, konden ze de gehangenen op Volewijk zien.

Op de site is een tekening van Anthonie van Borssom te zien van dat galgenveld in 1664. Onderschrift: ‘Behalve een afschrikkende werking, had het galgenveld ook een hoge amusementswaarde voor de Amsterdammers. Het was een favoriete plek voor een dagje uit voor het hele gezin. Er stonden zelfs eet- en drinktentjes zodat het de inwendige mens aan niks ontbrak.’

Gezellig.

Café De Omval stond er in de zeventiende eeuw natuurlijk nog niet (in 1629 werd het galgenveld opgedoekt). Maar dat men, zoals ik nu naar het café kijk, naar opgehangen misdadigers stond te kijken met een drankje in de hand, is niet onwaarschijnlijk.

Petra de Jonge ondertussen zit onverstoorbaar achter de naaimachine kleren te fabriceren. Zij denkt alleen aan de levenden.

Maarten Moll schrijft over dagelijkse beslommeringen in de stad. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? m.moll@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden