Opinie

Conservator Amsterdam Museum: ‘Transformeer die koloniale beelden’

Het is simpelweg niet meer van deze tijd te streven naar gemeenschappelijke helden, schrijft Tom van der Molen (conservator Amsterdam Museum), in deze ingezonden brief. 

Standbeeld van Jan Pieterszoon Coen.Beeld Koen van Weel/EPA

De standbeelden liggen weer onder vuur en dat leidt tot verhitte debatten. Het gaat hier om de fundamentele vraag wie ‘we’ zijn in relatie tot anderen en tot het verleden. Het is daarbij opvallend dat weinigen zich lijken af te vragen wat überhaupt de legitimiteit is van de aanwezigheid van beelden in de openbare ruimte.

De meeste beelden die nu bekritiseerd worden, zijn in de negentiende eeuw op een ereplaats neergezet vanuit nationale of stedelijke trots. Zij moesten dienen als voorbeeld van veronderstelde kwaliteiten van Nederlanders, zoals dapperheid, ondernemerschap of inventiviteit. Het reduceren van een persoon tot zijn positieve eigenschappen is evenwel een misstap als je van geschiedenis wilt leren.

Het verhaal van Jan Pieterszoon Coen kan dienen als waarschuwing tegen genocide, maar niet als hij op een ereplaats staat. Dan straalt het vooral tevredenheid uit met de eigen nationale voortreffelijkheid, een nuancerend bord veranderd daar te weinig aan.

Het is niet toevallig dat deze discussie oplaait in tijden van protest tegen raciale ongelijkheid. Veel van de beelden refereren aan een koloniaal systeem, waarvan de naweeën en gevolgen exact hetgeen zijn waartegen geprotesteerd wordt. Het betwisten van de legitimiteit van die standbeelden is daarmee een terecht onderdeel van de eis om gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid.

Daarom is het onhoudbaar om deze beelden onveranderd te laten staan, want het is simpelweg niet meer van deze tijd te streven naar gemeenschappelijke helden. Compassie met de veelzijdigheid van mensen en al hun identiteiten, inclusief schaduwkanten en misdaden, is voor onze tijd relevanter en raakt iedereen.

Laten we de beelden daarom transformeren, veel meer doen dan een nuancerend tekstbordje aanbrengen. Laat kunstenaars nieuwe visies op het verleden produceren rond, over en om die beelden zelf. Zo stelt Helmut Smits voor ze ondersteboven te begraven zodat ze als fundament voor iets nieuws kunnen dienen, of om ze chromakey groen te schilderen zodat iedereen zijn eigen perspectief op de beelden kan projecteren.

Op die manier verander je de geschiedenis in de openbare ruimte van een granieten, eenduidige werkelijkheid naar een wisselwerking tussen verschillende, soms conflicterende visies. Daarmee maken we geschiedenis tot een levend gespreksonderwerp.

Tom van der Molen (conservator Amsterdam Museum), Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden