PlusColumn

Coen, een onbekende soldaat in de strijd tegen aids

Patrick Meershoek Beeld Maarten Steenvoort
Patrick MeershoekBeeld Maarten Steenvoort

In de zomer van 1982 meldt zich de eerste patiënt in het Binnengasthuis met de verschijnselen die later bij de ziekte aids blijken te horen. De man is bankbediende, fanatiek bodybuilder, homoseksueel en hij houdt er een zeer actief seksleven op na. Kort na zijn opname raakt hij in een coma en overlijdt hij.

Het is het startsein voor een gevecht op leven en dood tussen patiënten, artsen en wetenschappers aan de ene kant en een onbekend dodelijk virus aan de andere kant. In die eerste jaren is het virus aan de winnende hand: mensen melden zich in het AMC met klachten over kortademigheid en twee dagen later zijn ze overleden.

Zoals bij elke oorlog zijn er veel verhalen te vertellen. Een onbekende frontsoldaat in de strijd tegen aids is Coen, een achtjarige chimpansee uit het proefdiercentrum in Rijswijk. Op 15 oktober 1982 krijgt Coen een injectie toegediend met witte bloedlichaampjes van de bankbediende die enkele maanden eerder in Amsterdam is overleden.

De chimpansees in het centrum worden onder meer ingezet om voor de medische industrie vaccins te testen tegen hepatitis. De hoop is dat Coen na zijn besmetting meer duidelijk kan maken over de ziekte, en mogelijk zelfs de weg kan wijzen naar een vaccin.

Net als in de Amsterdamse ziekenhuizen leidt de besmetting van Coen in het proefdiercentrum tot onrust. Wat als hij een van zijn verzorgers bijt? En hoe besmettelijk is zijn speeksel? Chimpansees in gevangenschap hebben er aardigheid in water te spugen naar bezoekers. De verzorgers worden uitgerust met veiligheidsbrillen, mondmaskers en speciale schorten.

Coen wordt niet ziek, maar blijft wel drager van het virus. In het najaar van 1982 wordt hij uit voorzorg apart geplaatst van de andere chimpansees. Hij zal uiteindelijk dertien jaar in isolatie blijven. De verzorgers regelen een televisie voor hem, zodat hij 's avonds een paar uur kan kijken naar films op videobanden. Het dier heeft een voorkeur voor musicals.

In 1992 krijgt Coen een nieuw onderkomen in een modern verblijf dat wordt vernoemd naar de aan aids overleden rockster Freddie Mercury. Drummer Roger Taylor van Queen komt persoonlijk naar Rijswijk om een plaquette aan het gebouw te schroeven. Gitarist Brian May overhandigt later dat jaar een cheque van 750.000 gulden voor het aidsonderzoek.

Coen overlijdt in 2002 op 28-jarige leeftijd. Het dier is dan uitgegroeid tot het symbool van een internationale campagne van dierenbeschermers tegen het gebruik van chimpansees als proefdier. Enkele maanden na de dood van Coen wordt inderdaad een wet aangenomen die de inzet van mensapen voor onderzoek in ons land verbiedt.

Anno 2018 is aids een chronische ziekte geworden. Het kabinet heeft laten weten het gebruik van apen als proefdier verder te willen afbouwen. Dat is goed nieuws voor mens en dier, al kan niemand voorspellen welke drastische en dramatische keuzes moeten worden gemaakt als een nieuw dodelijk virus onverwachts aan de deur klopt.

Reageren? patrick@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden