Opinie

‘Burgerlijke ongehoorzaamheid Extinction Rebellion is de sleutel tot verandering’

Op de Zuidas kwamen maandag honderden leden van Extinction Rebellion protesteren.Beeld Marcel Molle

Doet Extinction Rebellion aan georganiseerde misdaad? Guus Dix en Robin Celikates betogen van niet. Zij zien burgerlijke ongehoorzaamheid als de sleutel tot hoognodige veranderingen.

Volgens de Britse minister van binnenlandse zaken Priti Patel zijn de actievoerders van Extinction Rebellion (XR) een stel ‘criminelen’. Binnen de Britse regering circuleerden plannen om XR aan te merken als ‘georganiseerde misdaad’. Ook in Nederland duiken deze geluiden op na lange blokkades en protesten.

Vorige week vrijdag nam één van ons, Guus, deel aan de blokkade van de Zuidas. Hij stond en zat er met mensen die zich, met recht, grote zorgen maken over de toekomst van onze planeet. De andere auteur van dit stuk, Robin, doet al jaren onderzoek naar burgerlijke ongehoorzaamheid.

In de literatuur krijgt burgerlijke ongehoorzaamheid een aantal kenmerken toegeschreven. Ze is vredig. Burgers die de wet overtreden doen dat niet uit eigenbelang maar uit principiële overtuiging. En het doel van burgerlijke ongehoorzaamheid is de democratie te bevorderen – niet om haar omver te werpen.

Extinction Rebellion voldoet aan deze criteria. De beweging is vreedzaam. Ze baseert zich op de principiële claim dat de opwarming van de aarde een zaak van groot en algemeen belang is. En ze zet burgerlijke ongehoorzaamheid in als laatste redmiddel omdat de democratie ergens op vastloopt. Het stempel ‘crimineel’ daarop zetten is volstrekt ongepast.

Toekomst van ongeborenen

Wij zien onze democratie op drie manieren vastlopen bij de aanpak van de klimaatcrisis. Allereerst is ze niet in staat om de mensen te vertegenwoordigen die het hardst zullen worden geraakt. De toekomst van jonge mensen en ongeborenen staat hier op het spel. Zij hebben echter geen stem van betekenis. Daarnaast dragen de rijkste landen verreweg het meeste bij aan de klimaatverandering, terwijl de armste landen die er het meest onder zullen lijden, weinig te vertellen hebben.

Ten tweede zien we dat het democratische debat gevoelig is voor misleiding. Zo heeft de fossiele industrie in de jaren negentig actief geprobeerd om wetenschappelijke bevindingen in twijfel te trekken om zo nieuwe wetgeving te frustreren. Er zijn nog steeds politici die hier garen bij spinnen.

Soms werkt misleiding wat subtieler. In Een beter milieu begint niet bij jezelf, haalt Jaap Tielbeke de mythe onderuit dat we ons een weg uit de klimaatcrisis kunnen innoveren. Politici zijn gevoelig voor deze mythe, omdat die ze vrijpleit van het nemen van ingrijpende maatregelen.

Zo kan minister van Klimaat Eric Wiebes (VVD) zich als warm pleitbezorger van waterstof presenteren, maar een pleidooi voor het afschaffen van de subsidie op fossiele brandstoffen voor de lucht- en scheepvaart naast zich neerleggen. Dit onder verwijzing naar het sleetse argument van een ‘gelijk speelveld’ voor Nederlandse bedrijven dat ook onder lobbyisten van grote vervuilers geliefd is.

Verder zien we hoe onze democratie gesmoord wordt door een machtige lobby. De sectortafel Industrie voor het Klimaatakkoord onder leiding van minister Wiebes is daar een goed voorbeeld van. Daar was geen burger te bekennen. De inbreng van wetenschappers werd tot een minimum beperkt. Maar de vertragingstactieken van de twaalf meest vervuilende Nederlandse bedrijven – van Tata Steel tot AkzoNobel – waren meer dan welkom. Zo wordt het nooit wat.

Extinction Rebellion is geen georganiseerde misdaad. Ze zoekt geen gewelddadige confrontatie; ze behartigt geen criminele belangen; ze heeft geen lak aan democratie en rechtsstaat. XR is burgerlijk ongehoorzaam, omdat dertig jaar falend klimaatbeleid geen andere keus laat.

Bewoonbaar

Mensen zijn ten einde raad. Ze zien geen andere uitweg meer dan ergens te gaan zitten totdat de groep die zich passief verzet groter is dan de groep die haar weg kan dragen. Daar zitten studenten en docenten bij die zich zorgen maken over de verstrekkende gevolgen van de opwarming van de aarde. Daar zitten vaders en moeders bij die bang zijn dat hun kinderen in een totaal andere wereld oud zullen worden dan die waarin ze opgroeiden. En grootouders die de aarde ook voor hun kleinkinderen nog bewoonbaar willen houden.

Misschien dat een burgerberaad nog uitkomst biedt. Daarin krijgen willekeurig geselecteerde inwoners de kans om beleidsmaatregelen aan te dragen die onze planeet op de lange termijn leefbaar houden. Ze gaan met elkaar in gesprek op basis van de laatste wetenschappelijke inzichten – en zonder de constante druk van lobbyisten. Zoals dat hoort in een democratie.

Guus Dix, sociaal wetenschapper verbonden aan de Universiteit Leiden, gespecialiseerd in de rol van wetenschappelijke kennis in beleids­processen.
Robin Celikates, hoogleraar sociale filosofie aan de Freie Universität Berlin, gespecialiseerd in het thema burgerlijke ongehoorzaamheid.Beeld Rainer Christian Kurzeder
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden