Opinie

‘Broedplaatsen zijn relevanter dan ooit’

Het ontbreekt in Amsterdam aan een visie op vrijplaatsen en broedplaatsen, aldus Jacqueline Schoemaker. Sterker, het stadsbestuur ziet ze eerder als bedreiging.

Na ontruiming van het ADM-terrein konden bewoners van de vrijplaats terecht in Amsterdam-Noord. Beeld ANP

Amsterdam heeft ze nog steeds, van die landjes, niet-ingevulde plekken en gebouwen die ooit werden gekraakt en waarin ­autonome gemeenschappen ­experimenteren met nieuwe vormen van samenwerken en samenleven.

Plekken waarin eigenzinnige geesten aan ­onafhankelijke cultuurproductie doen, wars van de marktwerking die de rest van de stad in haar greep heeft, en waar menselijke waarden als inclusiviteit, solidariteit en collectiviteit centraal staan. Wel is inmiddels pijnlijk duidelijk dat Amsterdam zijn reputatie als veilige ­haven voor deze vrije ruimten geen eer meer aandoet. Over de negatieve gevolgen van de ­oprukkende gentrificatie van de stad wordt ­inmiddels veel gedebatteerd en geschreven.

Om het volume en de gezamenlijke kracht van bestaande vrije ruimten in Amsterdam zichtbaar te maken, werd in 2011 de Culturele Stelling van Amsterdam (CSA) opgericht. De CSA is een informeel netwerk van 33 onafhankelijke creatieve initiatieven, zelfstandige woon-werkpanden en vrije culturele ruimten. De verwijzing naar de Stelling van Amsterdam, de ring van verdedigingswerken die de stad moest vrijwaren van ongewenste indringers, maakt duidelijk dat het de initiatiefnemers erom gaat een dam op te werpen tegen de afbraak en verdringing van culturele vrijplaatsen.

Maar de Culturele Stelling, die in 2018 een stadskaart maakte van alle aangesloten en soortgelijke organisaties – zo’n 120 in totaal – laat méér zien: tot in elke uithoek van Amsterdam bestaan uiteenlopende initiatieven, die zichtbaar met elkaar zijn verbonden via het ­stedelijk weefsel, maar ook via de gezamenlijke waarden, visies en werkwijzen die zij uitdragen.

Borrelen van energie

Dit was te zien bij de bijeenkomst die de CSA op 12 juni organiseerde in Pakhuis de Zwijger. Maar liefst 25 sprekers van aangesloten en aanverwante organisaties deelden hun visies, er­varingen en oproepen. De volle grote zaal borrelde van de energie.

Het beeld dat de nog bestaande vrije ruimten een laatste boze stuiptrekking zouden zijn van een uitstervende kraakbeweging, werd door het aanzienlijke aantal jonge sprekers, door wie juist de relevantie van de vrijplaats in het huidige sociaal-politieke klimaat werd onderbouwd, grondig ontkracht. Bovendien bleek dat voor veel organisaties onafhankelijkheid en auto­nomie niet gelijkstaan aan een weerzin tegen samenwerken met de gemeente.

Onverschrokken

Ondanks regelmatige samenwerkingsverbanden tussen vrijplaatsen en de gemeentelijke overheid ontbreekt het tot nu toe aan een structurele en gedeelde visie. Op dit moment is een Vrijplaatsenakkoord in de maak, maar de bestaande vrije ruimten worden door het stads­bestuur eerder als bedreiging gezien en tot probleemzones uitgeroepen dan dat ze worden gekoesterd. Het lijkt bestuurders aan lef te ontbreken om grond en gebouwen aan te wenden voor andere doeleinden dan financieel winstbejag.

Initiatiefnemers van vrije ruimten hebben dit lef wel. Zij trekken onverschrokken het beheer van een plek naar zich toe, genereren betrokkenheid bij de mensen in de omgeving en zijn ­experts in het voeren van gezamenlijk overleg. Zij kunnen het opbrengen om zowel om te gaan met de moordende regelgeving en ambtenarij als met de weerbarstige kunstenaars en stadsnomaden in hun omgeving. Bovenal werken ze voor de lange termijn, ze bouwen aan plekken die hun persoonlijke belang overstijgen.

Je zou als stadsbestuur wel gek zijn om geen gebruik te maken van de ervaring en inzichten van deze mensen bij het bouwen aan een ­sociaal en kunstbeleid. Dit is mogelijk, het gemeentebestuur is niet machteloos ten aanzien van de gentrificatie van de stad. Gemeentelijk vastgoed en bestemmingsplannen zijn prima instrumenten waarmee de stad actief kan ­sturen.

Hebben we inmiddels niet genoeg kapitaal vergaard in Amsterdam om de economie de ­komende 20 jaar gaande te houden? Wordt het niet eens tijd om samen te kijken naar de menselijke waarden inclusiviteit, solidariteit en ­collectiviteit?

Jacqueline Schoemaker: Redacteur en schrijver, onder meer actief voor de Culturele Stelling van Amsterdam. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden