Max Pam en Paul Brill. Beeld Artur Krynicki

Boomer is in diepste wezen een discriminerend woord

Plus Max Pam en Paul Brill

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: het woord van het jaar.

Boomers/ schaamte

Van oudsher heeft iedere Nederlander een eigen kerkgenootschap, dat door afsplitsing van een ander kerkgenootschap tot stand is gekomen. Deze traditie die teruggaat naar de reformatie, is nog overal aanwezig – zelfs in de verkiezing van het woord van het jaar. Zo werd bij Van Dale ‘boomer’ verkozen tot woord van het jaar, terwijl het Genootschap Onze Taal uitkwam bij ‘schaamte’ in al haar verschijningsvormen.

Beide woorden vind ik bepaald onsympathiek. Het woord boomer, dat populair werd nadat iemand desavouerend ‘okay, boomer’ had geroepen, is in diepste wezen een discriminerend woord waarmee ouderen worden beledigd. Ik beschouw iedereen die het in die zin gebruikt dan ook als een fascist – laten wij het beest gewoon bij de naam noemen. Boomer valt als woord in de categorie van jodenfooi, koelie-arbeid of negerzoen. Het zegt wel iets over het Nederlandse volk dat juist dit woord is verkozen. Wat het precies zegt, laat ik verder graag aan u over.

Gecompliceerder ligt het bij het woord schaamte. Onze Taal verwijst naar het feit dat schaamte steeds meer voorkomt als achtervoegsel, dus in combinatie met een ander woord, zoals in vliegschaamte, babyschaamte, bezorgschaamte, vleesschaamte, enzovoort. Er lijken steeds meer zaken bij te komen, waarvoor wij ons kennelijk dienen te schamen.

Zelf heb ik steeds gedacht dat we de schaamte langzaam aan het overwinnen waren, dat we inmiddels bijna – om met Anja Meulenbelt te spreken – de schaamte voorbij zijn. Maar niets lijkt minder waar. Mij zou het niet verbazen als we voor het decennium van de schaamte staan. Misschien zelfs de eeuw van de schaamte.

Daar zijn verschillende aanwijzingen voor. Je hoeft op een zomerse dag maar over het strand te lopen om te zien dat de tijd van de blote borsten voorbij is. Ook Nederland wordt weer preutser en puriteinser. Schaamte is een ‘psychosociale emotie’, die door degene die haar ondergaat, doorgaans als onaangenaam wordt ervaren.

Schaamte is ondenkbaar zonder een omgeving die een moreel appèl doet op een individu of groep. In een omgeving waar de waarden stevig verankerd zijn in onwankelbare dogma’s, zal de kans op knellende schaamte alleen maar toenemen. Over het algemeen vormen grote gemeenschappen met een monotheïstische godsdienst een dankbare voedingsbodem voor schaamte.

Zelf ben ik vooral benieuwd hoe het fenomeen vliegschaamte zich gaat ontwikkelen. Hier komen twee tegenstrijdige emoties heftig met elkaar in botsing. De nieuwsgierigheid om de wereld te verkennen tegenover het besef dat wij met z’n allen naar de donder gaan als iedereen op het vliegtuig stapt. De ontdekkingsreiziger is geen held meer, maar een vervuiler. Dat is niet eerder in de geschiedenis voorgekomen.

Max Pam

Precisie in Japan

Het was me aanvankelijk ontgaan, maar in Franstalig België blijkt ‘chill’ te zijn uitgeroepen tot woord van het jaar 2019. Althans door de lezers van het dagblad Le Soir en de kijkers van de Waalse publieke omroep. Het Engelstalige chill won van collapsologie (ineenstortingsleer) en gilet jaune (geel hesje).

De eerste gedachte die bij me opkomt, is: wat bemoedigend dat een woord uit de sfeer van het ontspannen leven de voorkeur krijgt boven termen die staan voor doemdenken en maatschappelijke onrust. Maar de keuze geeft toch ook aan hoe provinciaals Wallonië is geworden. Ooit was de regio toonaangevend, nu sukkelt ze achter de nieuwe trends aan. Minder dan 50 kilometer ten noorden en westen van Luik behoort het woord chill allang niet meer tot het blitse vocabulaire en is het chillen een ingeburgerde bezigheid.

In dit verband even opmerkelijk: de Vlamingen hebben gekozen voor een woord van het jaar dat een totaal andere lading heeft. Namelijk ‘winkelhieren’, de term waarmee een voorkeur voor het shoppen bij een kleinere, lokale winkel tot uitdrukking wordt gebracht. Het postmoderne winkelhieren versus het quasihippe Engelse leenwoord chill – het onderstreept nog eens dat er tussen Vlaanderen en Wallonië niet alleen een taalgrens, maar ook een mentale kloof ligt.

Mijn stelling is dat het woord van het jaar bijna altijd iets van de nationale of regionale identiteit weerspiegelt. Voor nader bewijs neem ik u mee naar Japan. Weliswaar is het winnende woord daar ingegeven door een eenmalig sportevenement, maar de term die als tweede is geëindigd, ademt een herkenbare Japanse geest: keikaku unkyû, wat zoveel betekent als centraal geleide onderbreking van het openbaar vervoer. Deze term is in zwang geraakt vanwege de regenbuien die in oktober zijn veroorzaakt door de tyfoon Hagibis. Als voorzorgsmaatregel schrapten de spoorwegen een deel van de dienstregeling.

Wie in Japan met de trein heeft gereisd, weet dat het treinverkeer zich met militaire precisie voltrekt. Passagiers krijgen een minuut de tijd om in- en uit te stappen, vertragingen zijn uiterst zeldzaam. Ik was een keer een tas vergeten en rende de coupé weer in. Mijn Japanse begeleidster reageerde panisch. Ze vreesde dat ik het hele treinverkeer, zo niet het complete maatschappelijke leven zou ontwrichten.

In een dergelijk klimaat zijn onverhoeds geblokkeerde trein- en metroverbindingen een ware nachtmerrie. Maar gelukkig kan het anders: keikaku unkyû.

Na deze voorbeelden hoeven we ook niet lang te piekeren over de reden waarom in Nederland het woord schaamte een lauwerkrans heeft gekregen. We zijn en blijven calvinisten.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden