'Binnenstad aantrekkelijker? Kijk naar San Francisco'

De gemeente Amsterdam moet veel meer zelf het voortouw nemen om de binnenstad aantrekkelijker te maken, schrijven ondernemers in het Centrum woensdag in een opiniestuk in Het Parool. 

Met gericht beleid kan de gemeente de diversiteit van het winkel­aanbod in straten als de Damstraat veiligstellen of zelfs bevorderen. Beeld Rink Hof

Wereldwijd kampen steden met een ongecontroleerde transformatie van hun binnenstad. Woonfuncties staan onder druk, toeristen krijgen de overhand en de 'vrije' markt doet de rest.

Ofwel, pandeigenaren ruiken rendement en verhuren liever aan toeristenwinkels en -ketens dan aan de aloude huurders. Van Londen tot Lissabon en van Barcelona en Berlijn tot New York wordt hiertegen gestreden. Er wordt bestemd, beschermd, verboden en gereguleerd. En het helpt.

Uitzettingsprocedures
Ook Amsterdam wil nu een diverser winkelaanbod bevorderen voor een aantrekkelijkere binnenstad. Het plan is dat winkeliers, vastgoedeigenaren en bewoners samen een 'brancheringplan' maken waarin staat welke winkels welkom zijn en welke niet.

Klinkt leuk, maar: gaat werken aan zo'n profiel met twijfelachtige slaagkansen niet geheel voorbij aan de oorzaak en reden waarom branchering überhaupt nodig is?

En helemaal aan de strijd die steeds meer zelfstandig ondernemers moeten leveren tegen extreme huurverhogingen en brutale uitzettingsprocedures?

Bij talrijke winkels staat het water tot aan de lippen. Niet vreemd als bepaalde winkelmakelaars hun collega's oproepen hun oude ondernemers eruit te gooien zodat ze het dubbele kunnen vangen en kleine pandeigenaren met brieven bestoken de winkelhuur toch vooral 'op peil te houden', omdat deze anders voor een remmende werking zorgt!

Prachtig voorbeeld hoe het moet
Als de gemeente verschraling van het winkelaanbod wil tegengaan, is het dan niet, boven alles, noodzaak dat zijzelf als de wiedeweerga gaat brancheren via bestemmingsplan en ontwikkeling van eigen instrumenten? Er zijn prachtige voorbeelden hoe zoiets kan worden aangepakt.

Bijvoorbeeld in San Francisco. Daar is, mede op verzoek van inwoners en ondernemers, regelgeving gemaakt om het aantal ketenwinkels te beperken.

Wie wereldwijd meer dan elf vestigingen heeft, moet speciale toestemming vragen om zich in de stad te mogen vestigen.

Op die manier meent San Francisco de diversiteit te versterken, minder aantrekkelijk te zijn voor multinationale ketens en de huren voor zelfstandige winkels te laten dalen. Die restricties lijken enorm succesvol. In de retail hebben de grote ketens er maar 12 procent van de vestigingen, tegen 32 procent nationaal gezien.

Of kijk naar Lissabon, waar een lijst historische etablissementen speciale bescherming krijgt. Een historische drogisterij, een café met een opvallend interieur, een winkel met bijzondere nering.

Het model komt uit Barcelona, waar voor bijna 230 winkels en horecagelegenheden verandering van decor, uitstraling en invulling zo goed als onmogelijk is geworden.

Agressief ontwikkelingsbeleid
Op die manier beschermen talrijke historische steden zich tegen verlies van hun belangrijkste charmes en uitzuiging door overexploitatie. Met succes, zowel tegen een eenzijdig commerciële inslag van pandeigenaren als om te voorkomen dat niet alleen inwoners langs de ene keten na de andere lopen, maar het op den duur ook te veel van hetzelfde voor toeristen wordt.

Ook New York en Londen zagen de meeste kleine winkels verdwijnen, net als veel herkenbare winkelgevels die commerciële straten hun eigen aanzicht gaven. De huren werden opgeschroefd en bekende ketens brachten vooral uniformiteit.

Om iets van de essentie van hun stad te behouden ontstonden campagnes als Save NYC en Save Soho. Voorstanders van wetgeving kregen daarop het verwijt overdreven nostalgisch te zijn. Nee, riepen ze, we zijn absoluut niet tegen verandering, maar dit is geen normale urbane evolutie, dit is het eindresultaat van een agressief ontwikkelingsbeleid.

Meer dan koopwaar alleen
De Amsterdamse binnenstad moet niet vooral dienstbaar zijn aan een inhalig economisch model. Een binnenstad is meer dan koopwaar alleen. Daarom pleiten wij voor:

- Regelgeving à la San Francisco met een beperking van het aantal vestigingen van grote winkelketens.

- Directe actie daar waar het huidig bestemmingsplan geen souvenirwinkels toestaat. En 'aanspreken' van daarbij betrokken makelaars en pandeigenaren.

- Visieontwikkeling, waardoor de gemeente veel meer een dirigent van de binnenstad kan zijn.

- Bescherming van zelfstandige ondernemers tegen verdere huurprijsopdrijving.

- Inzicht in en onderzoek naar aantallen winkelsoorten per buurt (zoals voorheen door CBS). En naar loopstromen, omzetkansen en verloop van ondernemers. Dit om gekte tegen te gaan en voor omzetgerelateerde huren.

- Meer ruimte voor softspots, plekken van en voor de buurt, die het sociale weefsel revitaliseren.

De Grachtengordel, verenigde ondernemers van De Negen Straatjes, het Spiegelkwartier, De Vijzel- en de Utrechtsestraat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden