Patrick Meershoek.Beeld Artur Krynicki

Bij het graf van Elieser was het stil

PlusPatrick Meershoek

Bij de jaarlijkse herdenking aan het graf van Elieser op de Joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk ontbrak vandaag voor het eerst Perez Jong Loy. De activist had een geldig excuus: hij overleed eind vorig jaar op 65-jarige leeftijd aan de gevolgen van een bacteriële infectie die hij had opgelopen tijdens een bezoek aan Ghana.

De Elieser van het graf had het anker bijna vier eeuwen eerder gehesen, in 1629. Een jaar of tien geleden werd de overledene uit zijn lange slaap getrokken, eerst door de onderzoekers die tussen de Portugese Joden op Beth Haim een zwarte man hadden gevonden, daarna door Jong Loy die Elieser meteen op het schild hees als zwarte slaaf uit Amsterdam.

Over het cv van Elieser is altijd onduidelijkheid blijven bestaan. Hij was uit Portugal meegekomen met zijn werkgever, de dichtende koopman Paulo de Pina. Maar was hij een slaaf of een bediende? Zijn rustplaats op een prominente plek op Beth Haim lijkt te wijzen op het tweede. Slaven werden doorgaans buiten de omheining begraven.

Jong Loy maakte daar geen punt van. De ontdekking van een zwarte broeder uit de 17de eeuw betekende veel voor hem. Zoals goede activisten betaamt, ging hij meteen aan de slag. Hij ritselde een subsidie voor een bootreis naar de buurgemeente met aan boord onder meer een grote groep Surinaamse vrouwen in klederdracht.

Dat leverde elk jaar een aangename botsing op. Het witte dorp kleurde even een beetje zwart en op de begraafplaats met al zijn rituelen werd het bezoek vriendelijk maar nerveus ontvangen door de vrijwilligers van Beth Haim. Er was altijd een gast die hen in het voorbijgaan herinnerde aan de wreedheid van de Joodse plantagehouders in Suriname.

Jong Loy voelde zich verbonden met Elieser, ook een zwarte die zich staande had moeten houden in een witte omgeving. Na zijn aankomst in Nederland op jonge leeftijd had Jong Loy een royale portie racisme en discriminatie ontvangen. Hij was geen slaaf of bediende, ook niet in de geest, en ging geen confrontatie uit de weg.

In 2015 maakte hij een zwarte button met het jaar 1873, een herinnering aan het wrange feit dat na de afschaffing van de slavernij in 1863 de tot slaaf gemaakten op Nederlands grondgebied werden verplicht nog tien jaar op de plantage te werken. De eigenaren kregen compensatie voor het geleden verlies, de slaven een opzegtermijn van tien jaar.

Voor Long Joy was de button symbool voor de harteloosheid van de koloniale overheerser, en diens koude winstbejag. Dat burgemeester Halsema zijn button droeg tijdens haar bezoek aan de demonstratie van Black Lives Matter op de Dam, had hij prachtig gevonden. Van de landelijke verontwaardiging die volgde op de betoging had hij trouwens ook enorm genoten.

Reageren? patrick@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden