Johan Fretz. Beeld Artur Krynicki
Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

Bij de mondkapjesrel is het wantrouwen naar de burger weer buiten beeld

PlusJohan Fretz

Toen de rel rond de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en consorten losbarstte, moest ik meteen denken aan het geweldige essay dat schrijver Joost de Vries enkele dagen daarvoor in De Groene Amsterdammer had gepubliceerd. De logline: ‘Soms lijkt het erop dat iemands reputatie in de media wordt opgeblazen, alleen om die te kunnen breken.’

Mijn associatie was niet geboren uit medelijden met Van Lienden en staat los van mijn oordeel over zijn handelen. Als de puissante zelfverrijking onder het nadrukkelijke mom van belangeloze weldoenerij waar blijkt, lijkt me dat zeer kwalijk. Maar tot alle feiten boven tafel zijn, past terughoudendheid. Alleen: die ontbreekt natuurlijk volledig.

Zelfs als de aantijging van zaterdag in de Volkskrant wordt weerlegd, is het nog maar de vraag of dat beklijft. In zijn essay haalt De Vries een voorbeeld aan van iemand die van plagiaat werd beticht. Hij voegt eraan toe dat hij pas nu ontdekt dat de plagiaatbeschuldiging later was ontkracht. ‘Zo zie je maar: de aanklacht in de krant onthoud je makkelijker dan de uiteindelijke uitkomst’. Een gevaarlijk gegeven. Niet voor niets haalt De Vries ook Bas Heijne aan, die schreef dat de val van machtige figuren een vorm van vermaak is geworden, iets waaraan men zich (stiekem) verlekkert.

Belangrijker nog dan de intenties van degenen die ook deze rel gretig consumeren, is het patroon dat eruit naar voren komt: dat van een land waarin men zich graag enorm opwindt over personen, om maar niet over te gaan tot een grondige analyse van de wortel van het probleem. Ik zie een parallel met de toeslagenaffaire. Bijna iedereen die je daar op straat naar vraagt, zal zeggen dat het verschrikkelijk is. Schandalig, mensonterend. Maar de woede richt zich vervolgens zelden op de mechanismen die erachter schuilgaan. Daarom blijft het bij wat ik voor het gemak maar even noem: morele ontlading. Immoreel handelen afkeuren, enkel om je goed te voelen over jezelf. Het is ook de reden dat Rutte na een golf van terechte volkswoede toch zo stevig in het zadel blijft. Over het feit dat hij en de VVD doelbewust een filosofie hanteerden met motto’s als ‘Harder straffen!’ en ‘Keihard aanpakken!’ waarin wantrouwen richting de burger de basis werd voor beleid, daarover gaat het nooit. En dus komt er vroeg of laat wéér een toeslagenaffaire.

Laten we bij de mondkapjesrel, wat de uitkomst ook moge zijn, daarom niet blijven hangen bij morele ontlading en leedvermaak. Want als het waar blijkt, bevestigt dat vooral dat onze overheid vol vertrouwen 100 miljoen overmaakt aan ondernemers die zich voordoen als altruïsten, maar eigen burgers die een keer een foutje maken in een belastingaangifte de afgrond in jaagt.

Laten we ons afvragen waarom we worden geleid door politici die gratis coronatesten in de EU blokkeren, omdat dit het verdienmodel van commerciële partijen zou ondergraven. Zijn verdienmodellen belangrijker dan het publieke belang? Kortom: zet de woede om in systeemanalyse, niet in een volkstribunaal. Anders is het slechts wachten op de volgende scheet, waarna we dan kunnen roepen: ‘Gatverdamme, vies hoor!’

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft op woensdag en zaterdag een column voor Het Parool.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden