Opinie

'Behoud tegenmacht voor echte democratie in de Stopera'

Het afschaffen van de bestuurscommissies en deelraden is het kind met het badwater weggooien, schrijft John Jansen van Galen. Hij voorziet een terugkeer naar 1972, alle macht samengebald in het stadhuis.

Echte politiek hoort bij stadsdelen, zoals hier in West, waar D66 kampte met bijbehorende interne twisten Beeld Maarten Brante

Het gemeentebestuur wil de Amsterdammers 'meer invloed' geven, maar doet het tegenovergestelde. In de stadsdelen worden gekozen bestuurscommissies vervangen door benoemde functionarissen. De bewoners kunnen voortaan alleen nog stemmen voor 'adviescommissies' die (de naam zegt het) niks in de melk te brokkelen hebben. Het bestuur wordt geconcentreerd in de Stopera.

De gedachte achter de stadsdelen was vanaf de nota Macht voor de Wijken van de latere PvdA-wethouder Michael van der Vlis uit 1972 dat de besluitvorming in de stad wint bij decentralisatie. Wie kan er beter beslissen over een speel- of een parkeerplaats dan de wijkbewoners?

Het bestuur moest dichter bij de burgers komen. En uiteraard moest dat gedecentraliseerde bestuur verkozen worden, anders heb je nog geen democratie. Het moest medebeslissingsrecht krijgen. De lakmoesproef voor democratie is of de burger uiteindelijk het boven hem gestelde gezag de voet dwars kan zetten.

In 1990 hadden zestien stadsdelen eigen besturen en volksvertegenwoordigingen, beide gekozen. Het stelsel oogstte veel spot en ergernis: het bleek een speeltuin en baantjesmachine voor politieke partijen, de kwaliteit van de stadsdeelpolitici liet veel te wensen over en de stadsdeelhuizen waren steeds weer toneel van politiek gedonderjaag en geharrewar.

Na een stroomlijning zijn er sinds 2010 nog zeven stadsdelen (met 29 bestuurders en 203 deelraadsleden). Als het professioneler kon, moest het bestuur maar iets verder van de burgers komen te staan.

Bestuursobesitas
Maar amper was dat nieuwe stelsel van kracht of het kabinet-Rutte I begon een campagne tegen de stadsdelen. De premier sprak van 'bestuursobesitas', minister Piet Hein Donner van 'bestuurlijke spaghetti'.

De laatste vond de 'vierde bestuurslaag' die in de grote steden was ontstaan 'onwenselijk' (zonder te opperen dan de andere vierde bestuurslaag af te schaffen, de provincies, hoewel die weinigen iets zeggen, vooral in de Randstad). Donner noemde stadsdelen bovendien te duur, al rekende de Raad voor Gemeentefinanciën uit dat decentralisatie van taken juist goedkoper was. De stadsdelen moesten weg.

Amsterdam zette zich schrap tegen Den Haag en redde wat te redden viel. De verkiezingen in de stadsdelen bleven, maar ze worden bestuurd door kleine 'algemeen besturen' en voor het ­dagelijks werk door een 'bestuurscommissie', die de opdracht heeft het 'verlengd bestuur' van de Stopera te zijn.

Verlengde arm
Dit systeem is, toen het nog maar kort werkte, onderzocht door een commissie onder leiding van de voormalige nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer en in diens negatieve oordeel vindt het stadsbestuur nu aanleiding het hele bestaande stelsel overboord te gooien. Het grootste bezwaar van Brenninkmeijer c.s. is het 'dubbel mandaat' dat is ontstaan.

Stadsdeelbestuurders worden gekozen door burgers die begrijpelijkerwijs verwachten dat zij zullen opkomen voor hun stadsdeel, maar ze zijn tegelijk verplicht op te treden als verlengde arm van de Stopera. Dat kan inderdaad frustrerend en verwarrend zijn.

Daarnaast leven bezwaren tegen de 'politieke cultuur' in de stadsdelen waar de gekozenen zich soms bezighouden met zaken die het stadsdeel wel aangaan, maar die niet tot hun bevoegdheid horen. En je kunt je niet onttrekken aan de indruk dat die veelgehoorde klachten over cultuur ook te maken hebben met het verzet van de stadsdelen tegen het naar hen toeschuiven van een deel der bezuinigingen die nodig werden door fouten ten stadhuize.

Zonder nu samen met de Amsterdammers naar een oplossing voor deze problemen te zoeken, stelt het stadsbestuur voor om de bestuurscommissies en de deelraden maar helemaal af te schaffen.

Nietszeggend
Het lijkt een sterk voorbeeld van het kind met het badwater weggooien. Die adviescommissies zullen per stadsgebied of buurt gekozen worden, maar ze mogen alleen tot niets verplichtende adviezen verstrekken en kunnen geen hindermacht uitoefenen.

Het hoofddoel lijkt het uitschakelen van de politieke partijen in de stadsdelen. Hun programma's voor de stadsdelen zijn veelal nietszeggend en niet onderscheidend; bovendien verkleint rekrutering van kandidaten via partijen de visvijver voor volksvertegenwoordigers.

Speeltuin
'Minder politici: meer democratie,' wordt nu herhaaldelijk betoogd, vooral door D66. Maar elk probleem, ook op het niveau van speeltuin versus parkeerplaats, is politiek. Je zou een deel van de volksvertegenwoordigers niet meer als partijlid maar als persoon kunnen laten kandideren, maar ook die personen zullen op den duur toch aansluiting zoeken bij gelijkgezinden, op basis van gedeelde standpunten en een gemeenschappelijke gedeelde visie.

In alle hoeken en gaten van de stad bloeien nu onorthodoxe nieuwe democratische vormen op en wethouder Abdulaheb Choho (D66) spreekt dan ook zijn vertrouwen uit in het ontstaan van een 'participatieve democratie', waarin iedereen mag meedoen. Maar zonder dat de deelnemers aan het eind van het traject het stadsbestuur desnoods de voet dwars kunnen zetten. Dat is de bottomline van democratie, die leeft bij het uitoefenen van macht en tegenmacht.

Maar, zeggen de voorstanders van het huidige plan, die adviescommissies kunnen zich toch wenden tot de gekozen gemeenteraad? Inderdaad, maar zonder enige garantie van succes. Daarmee zijn we weer terug voor 1972, toen alle macht in Amsterdam was samengebald in het stadhuis. En nog wel onder auspiciën van D66, voorheen kampioen van radicale democratisering.

John Jansen van Galen, schrijver, journalist. Beeld Rink Hof
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden