Opinie

‘Arabische jongeren laten zich niet langer in slaap sussen’

Veel jonge Arabieren keren zich tegen de politieke islam, zag Eva Ludemann. Ze willen niet in een kopie van het Westen wonen, maar wél af van de giftige, onvrije mix van religie en machtspolitiek.

Online discussiëren jonge Arabieren eindeloos over zaken als religie, grondrechten en secularisatie. Beeld Getty Images

Iedereen heeft wel eens gehoord van Islamitische Staat, van Al Qaida en Hamas. Maar wie kent Ismail Mohamed, Mohammed al Khadra of Hatem Imam? Toch zijn zíj en andere jonge Arabieren degenen die meer aandacht verdienen. Waarom? Omdat zij openlijk pleiten voor een scheiding der machten, voor het uit de Arabische politiek halen van de islam, voor vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloof. Doodgewone, maar oerdappere Arabische jongeren, die hun leven in de waagschaal stellen, omdat ze geloven in een maatschappij zonder opgelegde religie.

‘Bedankt IS, er zijn nog nooit in één keer zoveel afvalligen in Arabische wereld geweest’, tweette de Palestijnse activist en wetenschapper Iyad el-Baghdadi in 2015. Of het klopte wat hij beweerde valt niet te achterhalen. In de Arabische wereld worden geen geloofwaardige peilingen gehouden over religie: iedereen gelooft in Allah. Toch?

Warm bad van debat

Maar wie online goed zoekt, komt terecht in een warm bad met jonge Arabieren die over religie discussiëren, over grondrechten, een constitutie zonder de islam en secularisme. In Face­bookgroepen, op Twitter, YouTube, Reddit, Viber; het internet is hun lifeline. Niet dat ze allemaal atheïsten zijn, nee, er zijn velen die twijfelen of na een geloofscrisis zijn overgestapt van de islam op een andere religie.

Niet dat ze in een kopie willen wonen van de westerse wereld. Maar allen willen ze wél af van de opgelegde machtsstructuren, van de vergiftigde mix van religie en machtspolitiek die hun regio beheerst. Ze willen zélf bepalen waarin en hoe ze geloven en of ze überhaupt nog wel willen geloven.

Ze willen kortom, dat de moskee en de islam worden onttrokken aan de openbare maatschappij. Geloven? Prima, maar leg anderen niet jouw regels op. En: waarom komen wíj nooit eens in het nieuws? Waarom gaat het altijd alleen maar over de extremisten?

Zware straffen voor afvalligen

Het is gemakkelijk om een moslim te worden. Je hoeft alleen de shahada, de geloofsbelijdenis maar op te zeggen – ‘La ilaha illa Allah wa-Mohammed rasul Allah’, ofwel: Er is geen God behalve Allah en Mohammed is zijn gezant – en je bent moslim. En als je moslim bent is het praktisch onmogelijk om afstand te doen van de islam.

De straffen voor afvalligen variëren van opgelegde huwelijksontbinding tot jarenlange celstraf, slaag en executie, afhankelijk van het land waar je bestraft wordt. Het strengste in de Arabische wereld is Saoedi-Arabië, waar afvalligen in het openbaar worden onthoofd. Ook strijders van Islamitische Staat organiseerden de afgelopen jaren regelmatig openbare executies van moslims. Dit soort wreedheden zette veel jongeren aan tot vragen over de islam. Is IS écht islamitisch? Mogen de IS-strijders mensen echt zo straffen?

Vijf keer per dag bidden

Vragen over de islam zijn regelmatig niet toegestaan; ze impliceren twijfel. Bij hun ouders, docenten of de imam kunnen jongeren vaak niet terecht. Velen duiken daarom de boeken in en gaan online zoeken naar antwoorden op hun vragen. Waarom moeten we vijf keer per dag bidden? Waarom moeten alle niet-moslims naar de hel als ze toch goede mensen zijn? Als ik ergens anders was geboren, was ik dan wel een moslim geweest?

Het is niet dat de jongeren doelbewust hun religie ondermijnen, ze willen die alleen echt begrijpen. Maar uiteindelijk weigeren ze nog langer mee te gaan in een religie waarin extremisten het de afgelopen vier decennia steeds meer voor het zeggen hebben gekregen. Een religie die is opgelegd en waarvan je niet zelf mag bepalen hoe en waar je in gelooft.

We denken er niet vaak aan, maar hoe lang is het geleden dat wíj nog in die positie zaten, hier in ons destijds aartsconservatieve Nederland? Dat vrijwel iedereen christelijk was en het not done was te verklaren dat je niet in Jezus geloofde?

Het is pas 63 jaar geleden dat de handelingsonbekwaamheid van de Nederlandse vrouw werd afgeschaft. Volgens het evangelie konden er geen twee kapiteins op één schip zijn, de man was de baas. En vijftig jaar geleden moest Gerard Reve nog voor de rechter verschijnen, omdat hij in zijn boek Nader tot U gemeenschap had gehad met een ezel die hij God noemde. Onze westerse maatschappij is de afgelopen zes decennia supersnel, onherkenbaar veranderd.

Barsten in de structuur

Stel je nu eens voor dat de Arabische revolutie een mentaliteitsverandering teweeg heeft gebracht onder Arabische jongeren. Jongeren die in elk land in het Midden-Oosten en Noord-Afrika zo’n twee derde van de bevolking uitmaken. En dat internet en sociale media hen de kans geven zich te onttrekken aan het staatsnieuws, aan autoriteiten, docenten, ouders, buren en imams.

Zodat zij online eigen groepen kunnen vormen, waarin ze álles kunnen bespreken. Zoals Ismail Mohammed doet. En Mohammed Al Khadra, Hatem Imam en vele anderen.

De barsten in de Arabische structuren zijn al zichtbaar sinds de Arabische Lente in 2011, en inmiddels demonstreren burgers in Egypte en Irak opnieuw tegen het corrupte gezag.

Hoe lang zal het duren voor de boel opnieuw ontploft? Arabische jongeren laten zich niet langer in slaap sussen. De geest is uit de fles.

Deze week is Arabier en seculier verschenen, Eva Ludemans boek over de opmars van afvallige moslims in de Arabische wereld. Boom Geschiedenis, €25,00.

Eva Ludemann, Historicus en journalist, deed onderzoek in de Arabische wereld voor onder andere Het Parool, de Volkskrant en NOS Journaal.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden