Opinie

'Antieke oudheid was meer dan Grieken en Romeinen'

Amsterdamse gymnasia moeten meer aandacht besteden aan het multiculturele gehalte van antieke samenlevingen, betoogt David Rijser.

Het Forum Romanum in Rome. Het Romeinse Rijk was veel meer een smeltkroes dan ideologen ons in de recente geschiedenis voorspiegelden.Beeld getty

In alle culturen en alle tijden is het essentieel gebleken dat een samenleving getalenteerde en gemotiveerde jonge mensen kennis, inzicht en vaardig­heden bijbrengt zonder daarbij op ­afkomstcriteria te letten, om ze vervolgens op de plaatsen te brengen waar hun talenten zich kunnen ontplooien, zodat zowel zij als de maatschappij ervan kan profiteren.

Het recht op de toegankelijkheid van onderwijs is in principe een voorwaarde voor elke verdere maatschappelijke en culturele ontplooiing. En al is het niet altijd noodzakelijk ­gebleken voor een succesvolle carrière om op een goede en leuke school te hebben gezeten, iedereen weet hoe belangrijk het is en hoeveel het je kan helpen.

Juist daarom is openbaar onderwijs een van de grootste verworvenheden van de moderne maatschappijen. Vroeger was het er niet: de communist Marcus Bakker merkte bij de pogingen aan het eind van de jaren zeventig de middenschool in te voeren op dat nu arbeiders eindelijk naar het gymnasium konden, ze het schooltype afschaffen.

Wit, autochtoon, welvarend
Die opmerking lijkt nu gedateerd. De gymnasia bloeien als nooit tevoren. In Amsterdam is de belangstelling zo groot dat voor de beschikbare plaatsen moet worden geloot. Maar op een bepaalde manier heeft de provocatie van Bakker ook weer niet aan actualiteit ingeboet.

Want de demografische opbouw van het leerlingenbestand van gymnasia, toch kwalitatief het hoogstaande onderwijstype, reflecteert de samenleving nauwelijks beter dan in de tijd van Marcus Bakker. De afkomst van de leerlingen die zich aanmelden is nog steeds overwegend wit, autochtoon en welvarend.

Eigenlijk is dat heel merkwaardig. Een hedendaags gymnasium zou vol moeten zitten met onze 'nieuwe' medeburgers van Turkse en ­Marokkaanse achtergrond. Hoe zit dat?

Verleden naar eigen evenbeeld
Elke samenleving creëert tot op zekere hoogte een verleden naar eigen evenbeeld. Zo komt het dat de 'boreale' culturen, die de laatste tijd zo druk worden besproken, vooral zichzelf ­hebben gezocht en gevonden in de klassieke oudheid die ze van oudsher bewonderden, en daarom juist Griekse en Latijnse teksten beschouwen als de culturele basis waar het christelijke en liberale Westen uit is voortgekomen. Dat is op een bepaalde manier waar, maar juist door het grote gehalte van 'eigen evenbeeld' in die klassieke wortels herkennen de nieuwe Nederlanders zich er niet in.

David RijserBeeld .

David Rijser
Classicus en cultuur­historicus, bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Anderzijds is ook iets anders waar: dat juist de regio's waar de nieuwe Nederlanders hun wortels hebben, ooit de voedingsbodem waren voor de oorsprong van de Griekse cultuur en in het verlengde daarvan van de economische en culturele ruggengraat van het Romeinse Rijk. De grootste Griekse dichter en de eerste geschiedschrijver kwamen uit wat nu Turkije is. De belangrijkste filosoof van de latere oudheid kwam uit Noord-Afrika. En volgens het laatste wetenschappelijke onderzoek had het Romeinse Rijk, dat nog niet heel lang geleden door Duitse en Italiaanse fascisten als lichtend voorbeeld werd gezien, in werkelijkheid veel meer weg van onze moderne multiculturele samenleving.

Smeltkroes
Het zou goed zijn om deze inzichten, die in feite onomstreden zijn, te betrekken bij het onderwijs op de gymnasia en er zo voor te zorgen dat ook kinderen uit gezinnen met een mediterrane migratieachtergrond er iets in terug kunnen vinden van de cultuur van hun eigen voor­ouders.

Het paradoxale is dat wij, zo bezien, met mensen die door sommigen als ongewenste vreemdelingen worden aangemerkt ons culturele verleden juist delen. Een beroep op dat gedeelde verleden zou mensen van goede wil van welke etnische, culturele of religieuze achtergrond ook bij elkaar kunnen brengen om de enorme rijkdom van en aan antieke beschavingen waar Grieken en Romeinen deel van waren vanuit een nieuw perspectief te bezien.

Dan kunnen we zien dat het Middellandse Zeebekken niet alleen de bakermat, maar ook een smeltkroes is geweest waaruit culturen die nu christelijk of islamitisch worden genoemd - ten onrechte overigens, omdat ze over veel meer gaan dan religie alleen - zich hebben ontwikkeld in voortdurende interactie en wederzijdse beïnvloeding.

Deze waarheid als een koe zou in het gymnasiale onderwijs meer centraal moeten komen te staan. Dat zou nog eens een renaissance zijn!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden