Opinie

'Amsterdam, zet meer in op filantropie'

Filantropie is maatschappelijk onmisbaar, maar politiek onzichtbaar. De politiek kent die onvoldoende of toont geen interesse. Dat betoogt hoogleraar filantropische studies Theo Schuyt.

Beeld anp

De komende 20 jaar vindt de grootste intergenerationele vermogensoverdracht uit de geschiedenis van Nederland plaats. Dit heeft het VU-onderzoeksteam Geven in Nederland op basis van gegevens van het CBS vastgesteld.

Dat vermogen is niet alleen van de rijken of superrijken. Het gaat ook over de gemiddelde Nederlander met een huis of flat. Goede doelen zullen hiervan profiteren. Sinds de jaren negentig groeit het aantal vermogensfondsen, fondsen op naam, familiefondsen en corporate foundations exponentieel. Recentelijk ook vriendenstichtingen, crowdfunding en geefplatforms.

Filantropie is hot. Ook de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heeft in haar rapport Filantropie op de grens van overheid en markt dit onderwerp geagendeerd.

Eerst enige verduidelijking van wat filantropie inhoudt. De verwarring is namelijk groot. Filantropie wordt vaak geassocieerd met de super­rijken, belastingontduiking en macht. Het oer-Hollandse particuliere of maatschappelijke initiatief is echter een prima voorbeeld van filantropie.

Filantropie staat voor het geven van tijd, geld of goederen aan de gemeenschap. Zo zijn de VU en UvA gesticht met particulier geld en staan de groene VU-busjes nog steeds symbool voor de steun van de gereformeerde achterban.

Geefwet
Gaat Amsterdam hiervan profiteren? Ja. Er zijn al aanzetten voor een betere samenwerking en afstemming van financiële steun van vermogensfondsen. Maar om alle Amsterdammers te bereiken, zal er wel het een en ander moeten veranderen.

Een politieke visie op filantropie ontbreekt. Filantropie is maatschappelijk onmisbaar, maar politiek onzichtbaar. De politiek kent die onvoldoende of toont geen interesse. Uit de conceptverkiezingsprogramma's van VVD, CDA, D66, PvdA en SP bij de aanloop naar het huidige kabinet bleek dat in geen enkel programma het woord 'filantropie' of 'particulier initiatief' voorkwam. Kortom, filantropie staat niet op het netvlies van politieke partijen.

Een beleidsvisie inzake filantropie ontbreekt ook. Het kabinet heeft in 2011 het Convenant Ruimte voor Geven met de filantropische sector gesloten. Afspraken zijn gemaakt om elkaars zelfstandigheid en identiteit te respecteren, elkaar te informeren en waar mogelijk samen te werken. Een vervolg is er evenwel niet gekomen.

Maar er zijn ook positieve ontwikkelingen. Het ministerie van OCW heeft beleid ontwikkeld waarin een plaats voor filantropie is ingeruimd. De drastische bezuinigingen in de cultuursector vormden de aanleiding tot de Geefwet, die met extra fiscale prikkels particulieren en bedrijven uitnodigde bij te dragen aan cultuur.

Naast verminderde overheidsfinanciering werden culturele instellingen gestimuleerd de eigen inkomsten te vergroten door cultureel ondernemerschap, terwijl ook filantropie als inkomstenbron werd aanbevolen. De contouren van een beleidsmodel tekenen zich af: naast overheid en markt ook filantropie.

Verzorgingsstaat
Wat betekent dit voor gemeenten, voor Amsterdam? De toekomst van de Nederlandse verzorgingsstaat kan mede worden veiliggesteld door in het beleid ook een plaats voor particulier initiatief aan tafel in te ruimen.

Wanneer overheid en filantropie elkaar ontmoeten, is erkenning van ieders identiteit de kracht én zwakte . In de Nederlandse verzorgingsstaat is de overheid de belangrijkste partij voor het regelen van collectieve voorzieningen, en die moet dat blijven. De kracht van filantropie is dat het door bij te dragen aan de pluriformiteit van de maatschappij de laatste kan verrijken.

Theo Schuyt Beeld Hubbo de Jong

Voor het contact tussen overheden en filantropische instellingen is het advies: kieper de verantwoordelijkheden niet over de schutting bij de ander. Overheden denken te makkelijk dat fondsen en particulieren wel meebetalen aan de gemeentelijk beleidsplannen, terwijl filantropische instellingen verwachten dat na de startfase de gemeente hun initiatieven structureel zullen financieren.

Wat te doen? Het antwoord is eenvoudig: ken elkaar, ontmoet elkaar en kijk waar samenwerking mogelijk is, met respect voor ieders eigen identiteit. Hier liggen kansen. Een overheid, ook de Nederlandse, kan en wil niet alleen alle maatschappelijke vraagstukken oplossen. De Gouden Eeuw van de Filantropie biedt voor alle partijen perspectieven. Gemeente Amsterdam, waar wacht je op?

Theo Schuyt, hoogleraar filantropische studies aan de VU

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden