Opinie

‘Amsterdam is qua duurzaamheid een lichtend voorbeeld voor Den Haag’

De coronacrisis stelt rijk en gemeenten voor financiële uitdagingen. Amsterdam laat het kabinet zien hoe het moet, zegt hoogleraar Dirk Bezemer.

Het Duurzaam Herstelplan van de gemeente Amsterdam voorziet in de versnelde aansluiting van 10.000 woningen op het warmtenet.Beeld Mariette Carstens/Hollandse Hoogte

We horen het keer op keer: het gaat niet om de keuze tussen gezond­heid of economie, maar om gezondheid én economie. Eerst het virus onder controle – desnoods ten koste van een zware recessie – en daarna kan de economie weer bloeien.

Waarom wordt die logica niet op duurzaamheid toegepast? Zonder biodiversiteit en een leefbaar klimaat is er geen toekomst voor de economie. Zonder investeringen in duurzaamheid is er geen houdbare economische groei. Het mooie is dat dit geen recessie oplevert, maar de recessie bestrijdt.

Klimaatdoelen

Amsterdam snapt dat, Den Haag niet. In mijn boek Een land van kleine buffers signaleer ik hoe een valse tegenstelling tussen financieel vermogen en reëel kapitaal de landelijke politiek verlamt. Een kleine staatsschuld, hoge huizenprijzen en stijgende aandelenmarkten, dat is financieel vermogen. Niets mis mee, zolang het najagen ervan maar niet ten koste gaat van ons kapitaal – dat wil zeggen: van alles waarmee we een gezonde economie bouwen. Dit gaat over productief kapitaal (machines en robots in bedrijven), maar ook over menselijk kapitaal (gezondheid, motivatie, opleiding en training), maatschappelijk kapitaal (het middenveld en de publieke sector) en natuurlijk kapitaal. Denk aan scholen en docenten, innovaties in duurzame productie, nieuwe manieren van natuurbescherming, ‘handen aan het bed’ en ‘blauw op straat’.

Al tien jaar lijkt onze overheid het investeren in ons kapitaal, in deze brede zin, minder belangrijk te vinden dan het opbouwen van financieel vermogen. De belastingregels bevoordelen vastgoed en aandelen boven werk en ondernemerschap. Met slinkende begrotingstekorten of zelfs overschotten op de begroting, werd de staatsschuld omlaag gebracht. Dat lijkt prudent, maar heeft juist erg duur uitgepakt: de kosten van die zuinigheid zien we in grotere tekorten aan mensen en middelen in de zorg, het onderwijs, de rechtspraak en bij de politie. Of in de gemeentelijke financiën, die overal in Nederland grote gaten vertonen. En vooral: in de klimaatdoelen die we niet halen.

Het rijk staat nog steeds afwijzend tegenover een investeringsimpuls in duurzaamheid. In het investeringsfonds van de ministers Wopke Hoekstra (Financiën) en Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) ontbreekt een groene dimensie. En de machtige Studiegroep Begrotingsruimte presenteerde onlangs haar aanbeveling voor de coronatijd en erna. Belangrijkste conclusie: er is geen ruimte voor extra uitgaven.

Amsterdam doet het anders. De stad kwam met een ambitieus Duurzaam Herstelplan ter waarde van 78 miljoen, bovenop bestaande plannen. Er wordt 20 miljoen euro gereserveerd voor duurzame renovatie en isolatie. In 2021 worden versneld 10.000 woningen aangesloten op het warmtenet. Er komt een extra investering van 4 miljoen euro voor de aanleg van zonnepanelen, wat veel werkgelegenheid met zich meebrengt. Met een risicofonds kunnen corporatiewoningen direct aangepakt worden, vooruitlopend op deelname van de huurders. Er gaat 2,5 miljoen euro besteed worden aan stadsvergroening: hergebruik van water, waterbergende daken en sportvelden, meer groen in binnentuinen en op gevels, natuurlijke bestrating met houtsnippers, ecologische oevers.

Kwaliteitsstempel

Om het benodigde technische personeel te vinden, wordt samen met de brancheorganisaties de zij-instroom vergemakkelijkt. Het Herstelplan kan tot 2025 3800 arbeidsjaren aan extra werkgelegenheid opleveren. De onafhankelijke onderzoeksbureaus SEO en CE Delft rekenden het door en zetten er een kwaliteitsstempel op. Het eerste vergroeningsproject begint nog dit jaar in Nieuw-West.

De gemeente Amsterdam staart zich niet blind op financieel vermogen, maar investeert in haar kapitaal. Het kost nu geld, want de kost gaat voor de baat uit, maar dat is verantwoord, omdat het straks, met al die nieuwe economische activiteit, geld gaat opleveren. En belangrijker nog: het maakt de economie houdbaar.

Wat in Amsterdam geldt, gaat natuurlijk ook op voor de rest van Nederland. Toch lijkt het wel of die voordelen door de regering niet worden gezien. In een zeldzame actie zochten de directeuren van de drie planbureaus nog vorige maand de publiciteit met een smeekbede aan het kabinet: doe meer tegen klimaatverandering en de sociale kloof. Het gebrek aan daadkracht zal tot hoge kosten leiden, waarschuwden ze.

Amsterdam snapt dat. Terwijl de rijksoverheid aarzelt, pakt de gemeente door. Nederland beroemt zich er graag op een gidsland te zijn, maar hier ligt het anders. Het kabinet kan in de leer bij de hoofdstad. Als het om duurzaamheidsbeleid in coronatijd gaat, is Amsterdam een lichtend voorbeeld voor Den Haag. 

Dirk Bezemer

Hoogleraar economie van de internationale financiële ontwikkeling aan Rijksuniversiteit Groningen en auteur van Een land van kleine buffers.

Dirk BezemerBeeld Henk Koopman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden