Opinie

‘Amsterdam dient de blik te richten op zijn achterland’

Amsterdam dient de blik te richten op zijn achterland, menen Hanco Jürgens en Remieg Aerts. De stad moet zichzelf opnieuw uitvinden als havenstad, mét een kritisch oog voor op het eigen verleden.

Het IJ en het Noordzeekanaal met links de havens van Amsterdam. De Europese handel is altijd een van de drijfveren van de Amsterdamse haven geweest. Beeld Hollandse Hoogte

Nog niet zo lang geleden waarschuwde geograaf Jan Latten in Het Parool dat Amsterdam door de coronacrisis een doorsneestad dreigt te worden. Niet langer een kosmopolitische wereldstad: “Meer Düsseldorf, minder New York.”

Kennelijk realiseerde Latten zich niet hoe kosmopolitisch Düsseldorf is. Tegen de royale Düsseldorfse Königsallee steekt de P.C. Hooftstraat wat provinciaals af.

IJkpunten

Amsterdammers laven zich graag aan het beeld van hun stad als een kosmopolitische metropool met een open blik naar de wereld. De relatie met de overzeese partners is daarbij traditioneel beter dan die met het Europese achterland. Londen en New York zijn in veel opzichten ijkpunten voor de stad. Iedere zichzelf respecterende Amsterdamse burgemeester gaat op bezoek in New York. Ed van Thijn kreeg zijn New Yorkse ambtgenoot Ed Koch zelfs zo ver dat hij Amsterdam bezocht.

Maar na de brexit en vier jaar Trump en midden in de coronapandemie is het tijd voor een grondige bezinning op dat wat de stad aan het IJ is en altijd is geweest: een Europese havenstad. Dan vallen heel wat puzzelstukjes ineen.

Immers, de reden dat Amsterdamse burgemeesters, Femke Halsema incluis, zo welkom zijn in New York is niet dat Amsterdam zo kosmopolitisch is, maar simpelweg dat Amsterdammers aan de basis stonden van de nederzetting Nieuw-Amsterdam, die later uitgroeide tot New York. Er is een belangrijke historische band die doorwerkt tot op de dag van vandaag.

Moedernegotie

De geschiedenis speelt een belangrijkere rol voor het zelfbeeld van Amsterdam. Daarbij hoort ook dat rijke Amsterdammers investeerden in de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC) en daarmee ook de drijvende krachten waren achter de slavenhandel waarmee deze organisaties groot zijn geworden. De stad was zelfs mede-eigenaar van de Sociëteit van Suriname, een zelfstandige onderneming die meer dan een eeuw Suriname bestierde.

Grootgemaakt

Maar wat de meeste Amsterdammers niet weten is dat tot in de 17de eeuw het meeste geld werd verdiend in de zogenoemde moedernegotie. Niet New York, niet de slavenhandel, niet de VOC of de WIC, maar de graan- en houthandel met Hanzesteden aan de Duitse, Poolse en Baltische kust hebben Amsterdam grootgemaakt.

De vraag hoe de stad bindingen aangaat met het Europese achterland is sinds de brexit extra relevant. Er is niets mis met een blik op het westen, maar de kansen op samenwerking liggen in het noorden, oosten en zuiden. Een intensief verband van Europese havensteden – van Piraeus in Griekenland, Venetië in Italië, Marseille in Frankrijk, Barcelona in Spanje en Hamburg in Duitsland tot aan Tallinn in Estland – biedt mogelijkheden om geheel nieuwe door de EU-gesubsidieerde netwerken op te bouwen, die door het water met elkaar zijn verbonden.

Gezamenlijk narratief

Deze steden delen een gezamenlijke Europees narratief. Daartoe behoort zowel de postkoloniale geschiedenis met vragen van integratie van nieuwkomers en van het slavernijverleden als de open naar buiten gerichte blik. De stad als global hub.

De steden delen daarnaast ook typische problemen uiteenlopend van stadsvernieuwing en milieu tot vreedzaam samenleven. Zo wordt ook in Hamburg gesproken over vergroening van de haven en worden concepten van wonen en werken in de haven uitgewerkt. Daar heet het HafenCity en is het voor een groot deel al gerealiseerd; bij ons heet het Haven-Stad en staat het nog in de steigers.

Terug tot de kern

Voor Amsterdam zelf is het ook van belang terug te keren tot de kern. De haven van de stad is in de ranglijsten de vierde van Europa. Maar anders dan in Hamburg of Rotterdam is in Amsterdam de haven uit het stadsbeeld verdwenen. Hoewel er 60.000 mensen in de haven werken, zijn de ogen van het stadsbestuur vooral gericht op de Zuidas en op Schiphol.

Het stadsbestuur van Amsterdam moet het 750-jarig bestaan van de stad aangrijpen om de verhalen van stad en haven weer bijeen te brengen en zo mogelijk knelpunten tussen beide uit de weg te ruimen. Daarmee krijgt niet alleen het verleden van Amsterdam in de volle breedte een plek, maar worden ook nieuwe verbindingen gemaakt, zowel in de stad zelf als met het Europese achterland.

Is Amsterdam daarmee minder kosmopolitisch? Integendeel. Om echt kosmopolitisch te zijn moet je vooral weten wat je zelf bent. En dat ook uitstralen.

Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker van het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam.Beeld -
Remieg Aerts is hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden