null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

Als we Rutte opnieuw herverkiezen, verdienen we niet beter

PlusJohan Fretz

De val van het kabinet-Rutte III voltrok zich dusdanig in slow motion, dat de impact ervan werd uitgesmeerd over een week. Dat was ook precies Ruttes bedoeling: als je langzamer richting de grond beweegt, komt de klap minder hard aan. Zelfs bij zijn eigen val bleef Rutte de genadeloze strateeg. Als het dan toch niet anders kon, dan maar met zo min mogelijk schade voor hemzelf.

Eerder deze week had hij nog een staaltje onvervalste Ruttelogica op tafel gelegd. Vóór de kerstvakantie had hij geveinsd dat hij het allemaal zo heftig vond en het eerst moest verwerken. Nu, na de vakantie, zei hij dat aftreden inmiddels een gepasseerd station was. Hij dacht wellicht dat we allemaal oliedom waren en geef hem eens ongelijk: in tien jaar is hij nooit ergens voor afgestraft. Maar de dynamiek veranderde plotseling rap.

Lodewijk Asscher, de enige die sinds het begin hardop had gezegd dat hij schaamte en spijt voelde over zijn aandeel in de toeslagenaffaire, stapte alsnog op. Zoals zo vaak zijn het de politici die integriteit boven macht verkiezen die de hoogste prijs betalen, al was de keuze van Asscher zeer terecht en onvermijdelijk.

Bij de terugblik op zijn Haagse jaren zal hij moeten reflecteren op het feit dat hij en zijn partij zo klakkeloos in Rutte II zijn gestapt, een kabinet dat de uitkleding van de publieke sector en menselijke maat als doel had en waarin van meet af aan vaststond dat er zulke ongelukken zouden gebeuren. Dáárom brokkelde de steun voor Asscher de laatste weken zo snel af: de affaire herinnerde veel kiezers eraan hoe boos ze nog waren over die fatale regeringsdeelname.

Ook na Asschers vertrek bleef Rutte achter de schermen de val van zijn kabinet tegenhouden. Van zijn VVD hoefde het immers niet en hij voelde zich ongetwijfeld gesterkt door de kiezers achter de veertig gepeilde zetels, die het allemaal geen donder uitmaakt. Maar vrijdag zei Rutte op de persconferentie plechtig: “We móesten verantwoordelijkheid nemen,” alsof het diep van binnen kwam. Wie beter luisterde, hoorde alweer zijn sluwheid: “Natuurlijk is het uiteindelijk altijd mijn eindverantwoordelijkheid.” Met andere woorden: ik, de barmhartige Samaritaan, val nu voor andermans zonden, maar heb zelf schone handen.

De politieke realiteit en publieke druk kunnen het aftreden van een kabinet forceren, maar wat ze duidelijk niet kunnen afdwingen is een innerlijk besef bij de verantwoordelijken dat zij moreel hebben gefaald. Mark Rutte treedt niet af uit spijt of schaamte. Hij treedt af omdat hij niet anders kon. Daarmee devalueert hij de symbolische waarde van de val, die bij oprechtheid had kunnen bijdragen aan de heling en het beginnend herstel van vertrouwen in de instituties.

Nu heeft onze politieke Houdini zich onder water alweer van de ketens bevrijd en is hij uit de stalen kist ontsnapt. Op 17 maart komt hij vrolijk naar boven, met die onvermoeibaar blijmoedige grijns, die anderen al tien jaar het zicht ontneemt op de meedogenloze politiek van uitholling en afrekening die erachter schuilgaat. Verdienen we beter? Als we hem opnieuw herverkiezen niet.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft op woensdag en zaterdag een column voor Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden