Opinie

'Alles gaat beter? In tegendeel'

Volgens filosoof Stephan Huijboom slaat Marianne Lamers, vorige week op deze plek, de plank mis met haar vooruitgangsoptimisme. 'Veel leven op aarde raakt in de verdrukking.'

Koraal begint af te sterven, veel vissoorten krijgen het wegens een opwarmende en verzurende oceaan moeilijker, zo schrijft Stephan Huijboom Beeld GettyImages

Marianne Lamers vindt het 'een megamisvatting dat alles slechter wordt'. Volgens haar gaat het vooral de goede kant op met de wereld.

Haar betoog richt zich echter vrij eenzijdig op medische ontwikkelingen van de afgelopen eeuw. Negatieve ontwikkelingen rond het klimaat worden verkeerd weergegeven of gebagatelliseerd.

Vrijwel niemand beweert natuurlijk dat 'alles' slechter zal worden. We hebben betere sanitaire voorzieningen dan ooit, de communicatietechnologische revolutie van de afgelopen eeuwen mag spectaculair worden genoemd, en de grip die medici op vele ziektes hebben weten te krijgen is indrukwekkend.

Vooruitgangsoptimisme
Het is echter de vraag waarom juist de afgelopen jaren het vooruitgangsoptimisme in spreekkracht toeneemt. Wie de financiering achter sommige vooruitgangspamfletten natrekt, komt uit bij conservatieve Amerikaanse denktanks zoals het Cato Institute, dat op zijn beurt geld ontvangt van multimiljardairs Charles en David Koch.

Zij hebben er ten tijde van enorme en groeiende ongelijkheid belang bij het debat een 'positieve' richting op te sturen. Tevreden burgers gaan immers niet snel de barricaden op en zullen überhaupt minder om herverdeling vragen.

Intussen stagneren ­westerse lonen al decennia en is de vraag niet óf, maar wannéér de volgende economische crisis zich aandient.

Nieuwe records
Bovendien bekijken vooruitgangsoptimisten de wereld vooral vanuit antropocentrisch (mens-centraal) perspectief. Daarbij gaan ze grotendeels voorbij aan de onherstelbare schade die sommige bedrijven en (zeer) welgestelde consumenten blijven toebrengen aan de biosfeer van onze planeet.

Lamers beweert volkomen onterecht dat de concentratie van CO2 in de lucht 'gestaag daalt', aangezien die in werkelijkheid gestaag stijgt. De atmosferische CO2-concentratie breekt jaarlijks nieuwe records en wereldwijd is deze stijging de afgelopen decennia zelfs drastisch versneld. De doelstellingen van het klimaat­akkoord van Parijs glippen langzamerhand onomkeerbaar door onze ­vingers.

De gevolgen voor ecosystemen en diersoorten zijn reusachtig. Wilde dieren beginnen (uit) te sterven, koraal begint af te sterven, en ook veel vissoorten krijgen het wegens een opwarmende en verzurende oceaan elk jaar moeilijker.

De auteur Ashley Dawson heeft in zijn boek Extinction beschreven hoe onze planeet inmiddels door een zesde uitstervingsgolf gaat die zich minstens duizendmaal sneller voltrekt dan normaal.

Wegens gevaarlijke klimaatopwarming gaat ook bínnen het beperkte mens-centrale wereldbeeld de vlieger van 'vooruitgang' vaak niet op. Uit een onlangs verschenen studie blijkt dat in de tweede helft van deze eeuw in grote delen van de wereld - waaronder een agrarisch gebied in Oost-China waar vierhonderd miljoen mensen wonen - uiterst dodelijke natte hittegolven zullen plaatsvinden (tenzij de mondiale CO2-uitstoot drastisch wordt gereduceerd).

Bij zeer intense nat-hete hittegolven sterft zelfs de meest fitte twintiger na enkele uren, waarmee een 'Grote Sprong Achterwaarts' dreigt.

Superbacteriën
Dit is slechts een van de vele bizarre consequenties van uit de hand lopende klimaatopwarming die moet worden voorkomen, maar het gaat spijtig genoeg wél hard die kant op.

Het is dan ook hoogst opmerkelijk dat sommige vooruitgangsoptimisten een voorstander zijn van het verbruiken van nóg meer fossiele brandstoffen om 'humanitaire' kortetermijn­resultaten te boeken, zonder de dodelijke gevolgen voor mens, dier en ecosysteem op de middellangetermijn in acht te nemen.

Tot slot valt zelfs op het jubelverhaal van de medische vooruitgang wat af te dingen, want antibioticaresistente 'superbacteriën' zijn al enige tijd in opkomst.

Jaarlijks overlijden wereldwijd minstens anderhalf miljoen mensen onnodig aan dergelijke superbacteriën, een aantal dat wegens verkwistende en onzorgvuldige omgang met antibiotica door farmaceuten een stijgende trend vertoont en de komende decennia kan oplopen tot tien miljoen sterfgevallen per jaar.

Dat sommige (welgestelde) homo sapiens het uitstekend maken is vooral prettig voor henzelf, maar de aankomende middenklasse krijgt het minder dan hun ouders, terwijl veel leven op aarde deze eeuw steeds ernstiger in de verdrukking raakt indien we niet spoedig ingrijpen. Uit de geschiedenis kan helaas nog geen trend van 'vooruitgang' worden gedestilleerd.

Stephan Huijboom is filosoof Beeld web-upload
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden