Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Alle kritische media zijn in Rusland uit de lucht: tijd dat big tech een infocampagne begint?

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

We zaten er al een tijdje op te wachten, maar vrijdagmorgen kwam het nieuws door: de Russische website van The Moscow Times is – in navolging van andere Russische onafhankelijke media – geblokkeerd. Onze Engelstalige site – themoscowtimes.com – blijft overigens gewoon in de lucht.

Directe aanleiding is een artikel over leden van de Omon – de Russische oproerpolitie – die weigerden om in Oekraïne te gaan vechten. Maar de Russische mediawaakhond Roskomnadzor had ons natuurlijk al langer in de smiezen. Vanaf de eerste dag van de oorlog brengt de Russische service van de The Moscow Times onafhankelijk nieuws en opinies over het strijdtoneel en noemt het beest bij de naam: oorlog en invasie.

Ruim veertig nieuws- en informatiewebsites zijn inmiddels geblokkeerd en alleen nog te lezen via een ‘VPN’ – software waarmee je virtueel ‘vanaf een andere locatie’, bijvoorbeeld Amsterdam, op het internet kunt surfen, waardoor je landelijke blokkades kunt omzeilen.

Een paar miljoen Russen hebben zo’n VPN, maar dat is natuurlijk maar een fractie van de bevolking – en dat zijn voornamelijk mensen die toch al tegen de oorlog zijn.

De rest is overgeleverd aan de staatspropaganda die 24 uur per dag, zeven dagen per week het narratief uitspuugt dat Rusland een heroïsche strijd voert om de Donbas van neonazi’s te bevrijden en Amerikaanse agressie af te weren.

Volgens officiële Russische cijfers werd de afgelopen maanden het budget van de staats-tv verdrievoudigd.

Voor de journalisten van onafhankelijke platforms als Meduza, het internet-tv-kanaal Dozhd en The Moscow Times is het een ingewikkelde uitdaging om daar tegenop te boksen.

Niet alleen hun websites zijn geblokkeerd, ook socialemediakanalen zoals Facebook, Twitter en Instagram zijn in Rusland uit de lucht. Alleen het van huis uit Russische Telegram en YouTube zijn nog toegankelijk, maar ook dat (met name YouTube) kan snel veranderen.

Deze week woonde ik de Nederlandse première bij van de nieuwe documentaire over Aleksej Navalny tijdens het Movies That Matter-filmfestival in Den Haag.

Het is een spannende thriller over de de beroemde Russische anticorruptiestrijder en oppositiepoliticus die op wonderlijke wijze vergiftiging door de Russische geheime dienst overleefde. Hij werd naar Duitsland overgebracht, waar hij tijdens zijn herstel op zoek ging naar de daders.

Dat levert een James Bondachtige documentaire op met als klapstuk de bekentenis van een Russische FSB’er die precies uitlegt hoe de vergiftiging in zijn werk ging. Het YouTubefilmpje hierover had in een mum van tijd 100 miljoen views en gaf Navalny het vertrouwen om in januari 2021 terug te keren naar Rusland. Daar werd hij op het vliegveld meteen gearresteerd.

Dat lijkt alweer een eeuwigheid geleden. Navalny zit in streng regime een straf van nog eens negen jaar uit – na een gefabriceerd proces.

Navalny kan alleen nog via zijn advocaat communiceren – en toevallig op de dag dat onze Russische service is geblokkeerd doet Navalny in een serie tweets een oproep aan het Westen om een massale informatiecampagne te ondersteunen.

‘We hebben advertenties nodig, heel veel advertenties,’ schrijft Navalny in tweets aan wereldleiders en de bazen van Google en Facebook. ‘Een nationale antioorlogcampagne begint met een advertentiecampagne.’

(Tekst gaat door onder tweet)

‘Het is een feit dat de meeste Russen een volkomen vertekend beeld hebben van de gebeurtenissen in Oekraïne,’ schrijft Navalny. ‘Het Russische publiek moet weten van de bombardementen, de enorme verliezen, van de sancties en waarom gewone Russen alleen maar slechter worden van deze oorlog.’

‘Ik weet wat jullie zullen zeggen,’ adresseert Navalny de techbedrijven, ‘agressieve advertenties zullen een averechts effect hebben. Het is beter als mensen zelf links delen. Dat klopt. Zo hebben we het ook altijd gedaan, maar die tijd is voorbij.’

In zijn cel ziet Navalny de hele dag alleen staats-tv, dus weet hij uit eerste hand hoe gevaarlijk de staatspropaganda is. ‘Ik zou er zelf ook bijna in gaan geloven,’ twitterde hij eerder.

“Hoe we de harten en de hoofden van het Russische publiek blijven bereiken is spel van kat en muis,” zegt Dima, de hoofdredacteur van de Russische service van The Moscow Times. “We hebben net weer een manier gevonden om de blokkade van onze site te omzeilen.”

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden