Binnenland Bewaar

Vluchtelingen bleven breekpunt in kabinetsformatie

Jesse Klaver vanochtend in de Tweede Kamer
Jesse Klaver vanochtend in de Tweede Kamer © ANP

Ook de tweede formatie­poging tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks is mislukt. De 'morele ondergrens' van Jesse Klaver rond migratie bleek een harde breuklijn.

De gesprekken, thuis bij informateur Tjeenk Willink aan de Pompstationsweg in Scheveningen, zijn al ruim een dag gaande als de parlementaire pers er woensdag 7 juni lucht van krijgt. Dinsdag hebben CDA-leider Sybrand Buma en D66-voorman Alexander Pechtold tegen Mark Rutte gezegd: "Ga jij maar mede namens ons met Klaver praten of er een opening in zit."

De inzet van Rutte komt erop neer dat deals zoals de EU mede onder zijn leiding sloot met Turkije, volkenrechtelijk in de haak zijn en óók met andere landen kunnen worden gesloten.

Als de twee politici woensdagmiddag na acht uur praten bij Tjeenk Willink vertrekken, heeft Klaver geen opening geboden. Geen Turkije­deals, houdt Klaver vol; hij vindt dit de 'morele ondergrens'. Dat is dan ook wat Rutte woensdagavond meldt aan Pechtold en Buma: Jesse wil niet, dit is een doodlopende weg.

Noord-Afrika
Toch komen ze met zijn vieren na de eerste breuk van 15 mei weer bij elkaar op het Catshuis. Waar de buitenwacht denkt dat het weer begint, is dat in werkelijkheid het begin van het einde. Klaver herhaalt dat hij niet overtuigd is van het juridische fundament.

Dit meldt Rutte woensdag aan Pechtold en Buma: Jesse wil niet, dit is een doodlopende weg

Maar dan komt Tjeenk Willink aan het einde van de donderdag met een advies van een top­diplomaat van Buitenlandse Zaken. Op basis daarvan schrijft de informateur een compromis van twee alinea's dat Klaver moet overtuigen.

Daarin staat specifiek genoemd dat iedere vluchteling individueel recht houdt om asiel aan te vragen. En ook dat de Turkijedeal niet in strijd is met het Vluchtelingenverdrag en dat meer van zulke deals, met Noord-Afrikaanse landen, mogelijk zijn.

Niemand verwacht dat het stuk nog enige impact heeft. Dan laat Klaver toch weten dat hij om is. Hij accepteert de uitleg van de topdiplomaat. Klaver, volgens verbaasde ingewijden: "We gaan het doen. Ik neem die stap. We zijn overtuigd."

GroenLinks ontkent de 'draai'. "Die teksten zijn niet gebruikt," zegt een ingewijde. "Jesse heeft alleen aangegeven verder te willen praten." Volgens GroenLinks willen VVD en CDA alle migranten uit Noord-Afrika terugsturen, ongeacht of het economische of oorlogsvluchtelingen zijn. Maar die avond geven Rutte en Buma aan tóch te overwegen onderscheid te maken tussen die twee groepen - precies waar het pijnpunt van Klaver ligt. Die ziet een opening.

Onverwachte Catshuissessie
Vrijdag 9 juni krioelt het in de Tweede Kamer. De verwachting is dat er nu een stap van betekenis wordt gezet. In de loop van de ochtend lopen Klaver en zijn secondant Kathalijne Buitenweg vanuit hun nieuwe werkkamers naar de vertrekken van de grootste partij.

Halbe Zijlstra opent de deur van zijn kamer, waar Rutte ook al zit. Dan schuift Klaver een document over de notenhouten tafel: hij heeft nog wat aanvullingen. Als Rutte en Zijlstra het document lezen, zien ze dat Klaver weer een draai heeft gemaakt.

Maandag wordt weer gepraat, tot Klaver in het Catshuis zegt dat hij het toch niet trekt

De doodsteek schuilt in de toevoeging dat Nederland elk jaar tussen de 2500 en 25.000 vluchtelingen moet opnemen. Rutte en Zijlstra taxeren dat Klaver kennelijk geen ruimte krijgt om met hen in zee te gaan. GroenLinks zelf stelt echter dat VVD en CDA de tekst steeds verder aanscherpten.

Gezamenlijke conclusie
De vier willen afscheid nemen, maar de VVD zegt nog wel dat het vreemd is dat de informateur hier niets van meekrijgt. Daarom volgt vrijdagmiddag een onverwachte Catshuissessie.

In plaats van dat het daar breekt, wil Tjeenk Willink dat iedereen het weekend benut om na te denken. En zowaar: zondagmiddag laat Klaver weten dat de aanvullende eis van duizenden vluchtelingen niet zo hard moet worden gezien.

Maandag wordt weer gepraat, tot Klaver in het Catshuis zegt dat hij het toch niet trekt. Hij kan niet instemmen met de tekst van Tjeenk Willink over migratie. Rutte, Buma en Pechtold wel.

Om kwart voor tien maandagavond loopt Tjeenk Willink het Koetshuis van het Catshuis binnen, waar de pers zich heeft verzameld. Daar zegt hij droogjes wat hem de afgelopen dagen bekroop. "Zo nu en dan dacht ik: wat zou het fijn zijn als de vier partijen eens een gezamenlijke conclusie zouden trekken."

Volg alle ontwikkelingen rond de formatie in ons formatieblog.