Binnenland Bewaar

Les in burgerschap levert te weinig op

'Ze voelen zich niet vrij er een andere mening op na te houden'
'Ze voelen zich niet vrij er een andere mening op na te houden' © ANP

Scholieren weten weinig over gelijke rechten, een democratische samenleving en vreedzaam samenleven. Hoewel scholen al sinds 2006 les moeten geven over burgerschap, ­lopen leerlingen sterk achter op leeftijdsgenoten in andere landen.

Dat blijkt uit groot internationaal onderzoek naar burgerschapsonderwijs, waar de Universiteit van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut aan deelnamen. Dinsdag werd het gepresenteerd.

Sinds 2006 hebben middelbare scholen er een opvoedende taak bij. Ze moeten leerlingen leren hoe ze in een vrij, democratisch land leven: met respect voor anderen, ook al zijn die anders. Ze mogen voor hun mening uitkomen en kunnen tijdens verkiezingen stemmen.

Hoe ze dat de leerlingen meegeven, mogen ze zelf weten. Juist daar schuurt het. Leraren houden vaak vast aan de bestaande boeken. Als bijvoorbeeld de staatsinrichting op het lesprogramma staat, haken ze daarop in om de scholieren meer te leren over de rechtsstaat en democratie.

Op excursie
In landen als Noorwegen, Denemarken en Finland, waar de leerlingen het stukken beter doen, gaan leraren vaker met de leerlingen op excursie en houden ze bijvoorbeeld debatlessen.

Het baart de onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam zorgen dat de Nederlandse leerlingen hun achterstand niet hebben ingelopen. "Dit gaat niet vanzelf goed komen," zegt onderzoeker Anne Bert Dijkstra.

Nieuwe generaties jongeren moeten leren leven in een democratische samenleving, maar ze hebben weinig met politiek

Anne Bert Dijkstra

Ook de leerlingen zijn niet te spreken over het burgerschapsonderwijs. Ze vinden dat hun school er te weinig aan doet.

Bovendien moeten ze kritisch leren denken, maar ervaren ze weinig ruimte voor discussie. Ze voelen zich niet vrij er een andere mening op na te houden.

Thuissituatie
Wat zijn de consequenties van deze achterstand? "Nieuwe generaties jongeren moeten leren leven in een democratische samenleving, maar ze hebben weinig met politiek," aldus Dijkstra.

"Ze zeggen vaker dat ze bij verkiezingen niet gaan stemmen, zijn minder geneigd aan maatschappelijke activiteiten mee te doen en hechten minder waarde aan gelijke rechten voor mensen met verschillende achtergronden."

Het onderzoek wijst uit dat vmbo-leerlingen minder goed op de hoogte zijn dan hun evenknieën op havo en vwo. Ook de thuissituatie speelt mee. Kinderen van laagopgeleide ouders lopen meer achter dan kinderen van hoogopgeleiden. Dijkstra: "We zien dat de kennis groter wordt als een school meer doet aan burgerschapsonderwijs."