Binnenland Bewaar

Lenen voor een studie wordt toch duurder

Sybrand van Haersma Buma (CDA) tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de plenaire zaal van de Tweede Kamer
Sybrand van Haersma Buma (CDA) tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de plenaire zaal van de Tweede Kamer © ANP

De rente op studieleningen gaat gewoon omhoog. Tegelijkertijd neemt het politieke ongemak over het leenstelsel toe. Al wordt terugdraaien een steeds duurdere grap.

CDA-leider Sybrand Buma maakte dinsdag aan alle hoop een einde. Hij staat achter zijn handtekening onder het regeerakkoord en dus wordt de rente op studieleningen voortaan niet meer 5 jaar, maar 10 jaar vastgelegd.

Rente die langer vaststaat, is hoger. Dat betekent in de praktijk dat studenten na hun studie maandelijks méér geld moeten terugbetalen.

Hij negeert daarmee zijn eigen partijcongres, maar dat kan volgens Buma amper een verrassing zijn. "Als coalitiepartij kun je nooit op een achternamiddag zeggen: we willen het anders."

Niet dat Buma dat überhaupt geprobeerd heeft. "Ik ga niet iets inbrengen waarvan ik bij voorbaat weet dat het niet lukt."

Geen basisbeurs
Het ongemak over het leenstelsel neemt in Den Haag toe. Van de beloofde investering in onderwijs is weinig terecht gekomen en er zijn zorgen over 'leenangst' die mbo'ers en havisten tegenhoudt te studeren.

Het is niet mijn favoriete maatregel

Ingrid van Engelshoven

Ook de renteverhoging, die het leenstelsel voor de toekomst betaalbaar moeten houden, roept bij weinigen enthousiasme op. Zelfs niet in het kabinet: "Het is niet mijn favoriete maatregel," zei minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven vorige maand nog.

Sinds september 2015 krijgen studenten die aan hun studie beginnen geen basisbeurs meer, maar moeten zij hun studiebeurs lenen. Dat is het gevolg van een politieke deal tussen toenmalige regeringspartijen VVD en PvdA en oppositiepartijen D66 en GroenLinks. 

Jesse Klaver, de partijleider van die laatste partij, werkte het compromis in de achtertuin van VVD'er Pieter Duisenberg uit. Saillant detail: Duisenberg is inmiddels voorzitter van de universiteitskoepel VSNU.  

Binnen GroenLinks, die een studielening weliswaar in het verkiezingsprogramma had staan, is het met de relatief jonge achterban ook geen onomstreden maatregel.

Geen steun
Klaver is niet heel happig op vragen over zijn geesteskind. "Waarom vraag je dat niet aan onze onderwijswoordvoerder?" klinkt het aanvankelijk. Maar na enig aandringen zegt hij te staan voor 'zijn' leenstelsel. "We zullen het kritisch volgen," zegt hij er wel bij.

Het 'gerommel met de rente' zal zijn partij niet steunen. "Dat holt het vertrouwen in de overheid uit. Ik neem het VVD en D66 kwalijk dat ze nu tekeer gaan als een olifant in een porseleinkast."

Wat ons betreft heeft het leenstelsel zijn langste tijd gehad

Sybrand Buma

De andere helft van de coalitie - CDA en ChristenUnie - waren altijd tegen het leenstelsel, maar slaagden er aan de formatietafel niet in die maatregel ongedaan te maken.

ChristenUnie-partijleider Gert-Jan Segers heeft de moed nog niet opgegeven: bij de Algemene Politieke Beschouwingen in september noemde hij de schuldenlast voor jongeren al 'een molensteen om de nek van onze jongste generatie.'

Onlangs ging hij in de Volkskrant een stap verder: "Wat ons betreft heeft het zijn langste tijd gehad."

Zo stellig durft Buma nog niet te zijn: "Dat is niet mijn stijl." Hij staat voor zijn handtekening. "Maar ik weet wel hoe men er in de partij over denkt," zegt hij, vooruitlopend op het volgende verkiezingsprogramma.  

Moeilijker
Probleem is dat hoe langer het leenstelsel bestaat, hoe duurder de afschaffing wordt. Hoewel studenten altijd al konden bijlenen, is de nationale studieschuld sinds de invoering van het leenstelsel flink opgelopen. In 2017 stond de teller op een record van 11,2 miljard euro.

Alleen al daarom wordt het voor tegenstanders ieder jaar moeilijker om de basisbeurs weer in te voeren. Want behalve dat studenten dan weer een beurs als gift van de overheid zouden krijgen, zullen de stijgende schulden van de generatie die met het leenstelsel te maken kreeg ook moeten worden kwijtgescholden.

En tegelijkertijd is het taboe om de investeringen in het hoger onderwijs terug te draaien. "Dan heb je het dus al gauw over miljarden die nodig zijn om dit te repareren," zo vat een CDA-Kamerlid het dilemma puntig samen. "En de rekening loopt elk jaar verder op."

De studentenorganisaties ISO en LSVb hebben hun blik al verlegd naar de Eerste Kamer. Als de senaat straks alsnog een streep door de renteverhoging zet, is de eerste slag gewonnen in de strijd om het leenstelsel weer af te schaffen, redeneren zij.

Vooral senatoren van het CDA worden momenteel flink belobbyd. "Het CDA is tegen het leenstelsel, maar maakt het voor studenten nu nog slechter," zegt LSVb-voorzitter Carline van Breugel. ISO-voorzitter Tom van den Brink: "Wij hebben onze laatste hoop op de senaat gevestigd."

Tip Het Parool

Heb je een nieuwstip of nieuwsfoto? Voeg ons toe op Whatsapp. Liever mailen of anoniem tippen? Bekijk hier hoe dat kan.