Binnenland Bewaar

KNAW: 'Nog geen zorgen om de academische vrijheid'

Jose van Dijck, hoofd van de KNAW.
Jose van Dijck, hoofd van de KNAW. © ANP

Er zijn in Nederland geen directe risico's voor de academische vrijheid, stelt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) in een onderzoek dat dinsdag verschijnt.

De aanleiding voor het onderzoek 'Vrijheid van wetenschapsbeoefening in Nederland' was een motie van voormalige kamerleden Karin Straus en Pieter Duisenberg. 

Daarin was de vraag of er sprake is van zelfcensuur of gebrek aan diversiteit in de wetenschap, en of er specifiek Nederlandse mechanismes zijn die de kans daarop vergroten.

Volgens de KNAW is dit niet het geval, maar moeten we wel alert blijven. 'De samenleving krijgt steeds meer invloed op de onderzoeksvragen waar de academische wereld onderzoek naar moet doen. Daardoor kan de ruimte voor onderzoeker-gedreven onderzoek in de knel komen.'

Afhankelijk van geldschieters
Ook financiers vormen een risico op belemmering van de academische vrijheid en onafhankelijkheid, wanneer zij te veel invloed hebben. 'Onderzoekers worden steeds afhankelijker van geldschieters en laten meer bemoeienis toe van de opdrachtgever bij de werkwijze, interpretatie en publicatie van de resultaten.'

Als oplossing daarvoor noemt de KNAW goede afspraken tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, bijvoorbeeld doordat ze beiden de Verklaring van Wetenschappelijke Onafhankelijkheid ondertekenen.

Nederland is een systeem van wetten, gedragscodes en regelingen, waarin veel aandacht is voor thema's als onpartijdigheid, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid. Dat systeem werkt best goed, constateert de Akademie, maar het is van belang om het regelmatig te evalueren.