Binnenland Bewaar

Hoe krijgen we de eekhoorn de Amsterdamse stadsparken in?

Hoe krijgen we de eekhoorn de Amsterdamse stadsparken in?
© Jorris Verboon

Rode eekhoorns zitten vooral in de parken in Zuid, maar hoe krijgen we ze ook in de rest van de stad? De Amsterdamse ecologen zoeken het uit.

Migreren van het park naar bos, en terug

De gemeente Amsterdam wil tot 2018 tachtig ecologische knelpunten aanpakken, zodat dierpopulaties beter kunnen migreren tussen de verschillende leefgebieden in de stad. Zo moet de biodiversiteit in de stad worden behouden en versterkt. Tegen de landelijke en wereldwijde trend in, is de biodiversiteit in Amsterdam de afgelopen decennia toegenomen.

Je hebt geluk als je in het Amsterdamse Bos één eekhoorn ziet

Geert Timmermans, stadsecoloog

De rode eekhoorn (Sciurus Vulgaris) met zijn pluimstaart springt alleen van tak naar tak in de zuidelijke parken van Amsterdam. De diertjes zijn te vinden in het Amsterdamse Bos, het Amstelpark, het Gijsbrecht van Aemstelpark, het Beatrixpark en op begraafplaats Zorgvlied.

In totaal zijn er in de parken een kleine honderd nesten, blijkt uit een telling die de gemeente Amsterdam afgelopen winter deed. Naar schatting leven er zo'n drie- tot vijfhonderd eekhoorns in de stad.

Incidenteel worden er ook eekhoorns gesignaleerd buiten de stadsparken in Zuid. In een boom op het Frederiksplein is er onlangs één gezien, net als in de Bijlmerweide. Ook in het Flevopark en het Vliegenbos zijn zogenoemde zwervers gezien. 'Meestal zijn dat jonge dieren op zoek naar nieuw leefgebied, maar blijkbaar lukt het ze niet zich er te vestigen,' verklaart Geert Timmermans, stadsecoloog van de gemeente Amsterdam.

Vondelpark
De meeste parken liggen waarschijnlijk te geïsoleerd voor vestiging en aanwas van jonge eekhoorns. Het Vondelpark kende tot begin jaren negentig een kleine groep van zo'n tien eekhoorns. Door inteelt en een virusziekte heeft die groep het loodje gelegd. 'Eekhoorns zijn vatbaar voor een virus dat bij vlagen halve populaties uitroeit. Als de groep groot genoeg is, kunnen de dieren zich handhaven en weer uitbreiden, maar dat is in het Vondelpark toen niet gelukt; het waren er te weinig,' zegt Timmermans.

Ook de eekhoorns die lange tijd begraafplaats De Nieuwe Ooster bevolkten zijn verdwenen. Volgens de beheerder zijn er al twee jaar geen eekhoorns meer gezien.

Eekhoornbruggen
Omdat Amsterdam behoorlijk geïsoleerd ligt van de grote populaties in het Gooi en de Binnenduinrand, is inteelt een risicofactor. Waarschijnlijk is de populatie in het Amsterdamse Bos, ontstaan door uitzetting, hierdoor de afgelopen decennia gedecimeerd. 'In mijn jeugd gingen we naar het Bosplan om eekhoorntjes te voeren,' vertelt Timmermans. 'Ongeveer vijftig jaar geleden kwam de eekhoorn daar algemeen voor. Nu moet je geluk hebben wil je er één zien.'

Om uitwisseling van soorten te stimuleren maakte de gemeente in 2012 dertigduizend euro vrij om speciale eekhoornbruggen te monteren boven de zes wegen die het Gijsbrecht van Aemstelpark doorkruisen. 'Elk jaar werden op die wegen meerdere eekhoorns overreden. Dankzij de bruggen kunnen ze nu het Amsterdamse Bos verlaten om hun soortgenoten in het Amstelpark te ontmoeten.'

Naaldbomen planten
De eekhoornbruggen - in totaal driehonderd strekkende meter - bestaan uit gespannen scheepstouwen met een kunststof matje ertussen. Ze zijn gemonteerd aan boomkronen aan weerszijden van de weg. De eekhoorns weten de bruggen al te vinden; sinds 2012 zijn er geen overreden eekhoorns meer aangetroffen.

Amsterdamse stadsecologen buigen zich nu over de vraag hoe ze de verspreiding van de rode eekhoorn naar andere parken in de stad kunnen stimuleren.

Eekhoorns hebben een voorkeur voor een leefgebied met zowel loof- als naaldbomen, zodat ze bij een gebrek aan zaden van eiken of beuken de zaden van dennen en fijnsparren kunnen eten. 'Door naaldbomen aan te planten in parken met alleen loofbomen, kunnen we de overlevingskansen van de eekhoorn vergroten.'

Beukennootjes
Of het voldoende is om de rode eekhoorn uiteindelijk in groten getale in de stadsparken te zien, is nog maar de vraag. Naar schatting leven er in Nederland zo'n dertig- tot honderdduizend eekhoorns, maar dat aantal krimpt al decennia. Sterfte door strenge Nederlandse winters met sneeuw na een herfst met weinig eikels en beukennootjes verklaren die krimp niet: doorgaans herstellen de populaties weer na een herfst met veel voedsel.

'We kunnen de achteruitgang niet goed verklaren,' zegt Vilmar Dijkstra van de Zoogdiervereniging. 'Mogelijk spelen ziekten een rol, want ook na zachte winters met veel voedsel krijgen we meldingen van dode eekhoorns. In de zomer van 2014 werden we gealarmeerd over eekhoorns die plotseling dood uit de boom vielen. Toen was er duidelijk sprake van een ziekte.'

Heel lief beestje
Na de zomer start de gemeente een onderzoek met zogeheten haarvallen in het Amstelpark en het Gijsbrecht van Aemstelpark. Stadsecoloog Timmermans: 'In een buis met een klein kleverig plakbandje aan de rand leggen we nootjes neer. Door bij te houden of er haartjes van eekhoorns aan kleven, kunnen we de activiteit van de dieren meten.'

Ook worden camera's gemonteerd bij de eekhoornbruggen. Zo kan een goed beeld worden verkregen van de aantallen in het gebied.
Waarom al die moeite voor dit kleine knaagdier? 'De eekhoorn is een bij wet beschermde diersoort,' verklaart Timmermans. 'Wij zijn als gemeente verplicht zorg te dragen voor een goede leefomgeving voor de dieren. Bovendien is het een heel lief beestje. Bijna elke Amsterdammer vindt het leuk er één te zien.'