Binnenland Bewaar

HF: Lesje in bescheidenheid

Happy Days, de openingsvoorstelling met actrice Fiona Shaw. Foto: GPD
Happy Days, de openingsvoorstelling met actrice Fiona Shaw. Foto: GPD © UNKNOWN

AMSTERDAM - In juni barst het Holland Festival los. Wat volgens sommigen een duur feestje met moeilijke kunst is, blijkt een uiterst toegankelijk en vooral verrassend en verhelderend evenement. Waarom zou je nog internationaal toptheater brengen? Om indruk te maken? Op wie dan?

Wie zuur wil zijn, heeft altijd weinig moeite om argumenten te vinden tegen zoiets duurs en elitairs als het Holland Festival. Voor de prijs waarvan doorgaans een theatergezelschap een jaar lang kan bestaan, brengt dat festival onder leiding van directeur Pierre Audi een dikke drie weken topvoorstellingen uit alle delen van de wereld. De Amsterdamse kunstraad vond het allemaal wat weinig Amsterdams en te duur. Waarom zou je immers ook naar een voorstelling uit Iran, Koeweit of Mexico moeten? Maar wie zijn scepsis overwint en naar Amsterdam trekt om een paar voorstellingen mee te pakken, zal waar krijgen voor zijn geld. Vorig jaar was dat zo. Het jaar daarvoor ook. Het zal dit jaar niet anders zijn.Neem Jeroen Willems. Een acteur die tot de grootsten van Europa behoort. Verbaasde hij eerder vriend én vijand door een programma met Brel-liedjes dat het uiteindelijk tot Carré en Berlijn schopte, nu speelt hij samen met Barbara Sukowa. De steengoede actrice die al sinds 1977 de sterren van de hemel speelt op het toneel, maar ook in series als Berlin Alexanderplatz, Fassbinders film Lola en de legendarische speelfilm Die Bleierne Zeit van Margaretha von Trotta.
Ze brengen een stuk dat dertig jaar geleden misschien als hoogdravend te boek stond, maar dat inmiddels tot de geheide klassiekers van het moderne repertoire behoort: Quartett van Heiner Müller. Het is een bewerking van de brievenroman Liaisons Dangereuses, die eerder leidde tot de speelfilm met Glenn Close en John Malkovich. Kwartet is nog intenser. Willems en Sukowa zullen de vonken doen afslaan van dit stuk over zinderende erotiek en onvermijdelijke aftakeling.

Een ander Kwartet komt uit Iran. Amir Reza Koohestani is een grootheid in eigen land, en heeft met zijn markante stukken inmiddels een plek veroverd in de internationale theaterwereld. In zijn voorstelling 'Quartet, a journey to north' vertellen vier mensen elk het verhaal van vier moorden. Gaandeweg blijkt niemand zo onschuldig als in het begin lijkt. Bijzonder aan het theater van Koohestani is de eeuwige verwarring tussen waarheid en verzinsel. Het is een geliefd thema voor theatermakers uit landen waar de politieke situatie al te uitgesproken opvattingen onmogelijk maakt. Waarom zo'n voorstelling, inclusief alle ingewikkelde dingen met boventitels, de moeite waard kan zijn, is vooral de verrassing wanneer je merkt dat hier op een voor Nederland totaal nieuwe manier met verbeelding wordt gespeeld. Ook al is de gesproken taal onverstaanbaar, het theater zelf blijkt wel degelijk universeel, en dat kan je op hele nieuwe ideeën brengen.

Dat zal ook blijken bij de Koeweitse versie van Shakespeares schurkentragedie Richard III. Het wordt een zeer muzikale voorstelling, waarin het feodale Engeland verhuist naar de woestijn van het Midden-Oosten. Ook hier werkt een nieuwe kijk op een oud en tamelijk bekend verhaal verfrissend. Hoe deze Arabische variant op de gebochelde Richard, die via list en bedrog en talloze moorden uiteindelijk koning wordt, zal uitpakken, is spannend. Eén ding is zeker: het paard waar de titelschurk op het eind een heel koninkrijk voor over heeft, is een Arabier.


Dan zijn er nog Happy Days, de openingsvoorstelling met actrice Fiona Shaw, en de satirische, kakelbonte voorstelling uit Mexico, 'De Monstruos y Prodigios'. En de avondvullende marathon van Molièrestukken die Luc Perceval in Berlijn maakte, en waarin het dik drie uur lang sneeuwt.

Tenslotte is er een zeer speciaal stuk theater uit België: 'Weerslechtweer'. Peter Misotten, video-, geluid- en computerkunstenaar, doet bizarre dingen met playbackende acteurs. In iets wat het best kan worden omschreven als een acteermachine, spelen twee acteurs de tekst van het beroemde gedicht 'The Waste Land' van T.S. Eliot. Omdat de dichter voor zijn dood iedere 'live' heropvoering van dit stuk verbood, maakte Misotten gebruik van de enige bruikbare opname die ervan bestaat. Via een ingenieuze montagetechniek spreken de acteurs met andere, en vaak heel bekende stemmen. Het is op zijn minst verrassend, zeker wanneer je merkt hoe snel je vergeet dat wat je hoort niet echt is.

Wie het Holland festival bezoekt, zal op zijn minst zijn nieuwsgierigheid bevredigd zien. Maar sterker nog zal het gevoel overheersen dat de wereld er zo slecht nog niet aan toe is, hoe zwart sommige gespeelde verhalen ook mogen lijken. Wat vooral als indruk overblijft, is dat er op heel veel plekken in de wereld specialer en vaak gewoonweg veel beter theater wordt gemaakt dan in Nederland. (WIJBRAND SCHAAP)

Holland Festival van 31 mei t/m 22 juni in diverse theaters in Amsterdam. www.hollandfestival.nl